>Orzecznictwo>WSA>2010 >

II SA/Wa 110/10 – Wyrok WSA

Orzeczenie prawomocne

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 10 marca 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2010 r. sprawy ze skargi R. P. na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie ochrony danych osobowych
1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...]
2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości,
3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz pełnomocnika z urzędu - adwokata K. Z. kwotę 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) powiększoną o 22 % podatku od towarów i usług w kwocie 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote i 80/100) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Uzasadnienie:
 

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych odmówił R. P. uwzględnienia wniosku o przesłanie mu poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii skargi złożonej przez S. P. oraz umożliwienie mu zapoznania się z aktami postępowania administracyjnego (sygn. akt [...]) w jego miejscu zamieszkania.
W uzasadnieniu organ podał, że do Biura Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wpłynęła skarga S. P. na odmowę udostępnienia mu przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie z siedzibą w P. danych osobowych jego syna R. P. zamieszkałego pod tym samym adresem, co skarżący. Organ wyjaśnił, że wobec powyższego, zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), R. P. został uczyniony stroną postępowania przeprowadzonego w powyższej sprawie. W dniu [...] maja 2007 r. Generalny Inspektor wydał decyzję administracyjną nakazującą MOPR udostępnienie S. P. danych osobowych dotyczących jego syna R. P. W dniu [...] czerwca 2007 r. R. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją, a we wniosku wystąpił o przesłanie poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii skargi złożonej przez jego ojca S. P. oraz o umożliwienie mu zapoznania się z aktami postępowania administracyjnego w jego miejscu zamieszkania. Organ podkreślił, że R. P. nie podał żadnego powodu uzasadniającego powyższy wniosek. W związku z tym, że strona nie wykazała, aby żądanie wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów było uzasadnione ważnym interesem, na podstawie art. 73 § 1 i 2 kpa, odmówiono uwzględnienia wniosku.
Na powyższe postanowienie R. P. wniósł zażalenie, wskazując na zły stan zdrowia oraz ciężką sytuację finansową, uniemożliwiającą mu przyjazd do siedziby GIODO w W. celem zapoznania się z aktami sprawy.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie z dnia [...] lipca 2007 r., podając w uzasadnieniu, że żaden z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 73 § 1, nie stanowi dla organu administracji publicznej podstawy do przesłania lub przewiezienia akt sprawy poza jego siedzibę w celu umożliwienia stronie zapoznania się z tymi aktami w miejscu zamieszkania. Na organie administracji prowadzącym postępowanie ciąży bowiem obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa akt sprawy, w związku z czym niedopuszczalne jest wyniesienie akt poza siedzibę organu. Generalny Inspektor, odnosząc się do żądania R. P. dotyczącego przesłania poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii skargi złożonej przez S. P. podniósł, iż nie ciąży na nim taki obowiązek, bowiem kpa przyznaje stronie jedynie prawo do przeglądania akt sprawy oraz jednocześnie precyzyjnie ustala, poprzez jakie działania strona może to prawo realizować. GIODO podkreślił, że stosownie do art. 73 § 2 kpa, strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Organ administracji publicznej jest zatem zobowiązany do uwzględnienia żądania strony wyłącznie w sytuacji wykazania przez nią ważnego interesu. W ocenie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, żądanie sporządzenia kopii lub odpisów poszczególnych dokumentów jedynie w celu skorzystania z uprawnień określonych w art. 10 § 1 kpa oraz art. 73 kpa jest prawnie niedopuszczalne. Strona nie wykazała natomiast w swoim wniosku w sposób dostateczny "ważnego interesu", o którym mowa w powołanym art. 73 § 2 kpa, bowiem za taki nie można uznać nieuprawdopodobnionej informacji o złym stanie zdrowia i trudnej sytuacji finansowej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie R. P. wskazał, iż w jego przekonaniu Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych bezpodstawnie odmawia mu udostępnienia akt postępowania administracyjnego, ponieważ ze względu na swój stan zdrowia oraz ciężką sytuację materialną nie może on udać się do W., aby przejrzeć akta sprawy oraz sporządzić kopię skargi wniesionej przez S. P.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 grudnia 2008 r. o sygn. akt II SA/Wa 1733/07 oddalił skargę R. P. na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...]. W uzasadnieniu wyroku wyjaśnił, że kwestie zapoznawania się z aktami sprawy reguluje przepis art. 73 § 1 kpa, wedle którego w każdym stadium postępowania organ administracji publicznej ma obowiązek umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Przepis ten nie oznacza jednak, iż na organie spoczywa obowiązek przesłania akt sprawy do miejscowości, w której mieszka strona, celem zapoznania się z nimi. W ocenie Sądu, organ ma umożliwić stronie zapoznanie się z aktami, a nie wysyłać akta tam, gdzie żąda tego strona. Takie działanie organów pozostawałoby bowiem w sprzeczności z zasadą szybkości postępowania (art. 12 kpa) i sprzyjałoby ewentualnemu zniszczeniu, bądź zaginięciu akt. Sąd uznał, że realizacja uprawnienia strony, wynikająca z treści art. 73 § 1 kpa, polega na umożliwieniu jej zapoznania się z tymi aktami w siedzibie organu. Za słuszne uznał również stanowisko organu, iż z treści art. 73 § 2 kpa wynika dla strony uprawnienie do wydania, a nie przesyłania odpisów z akt sprawy i to tylko w sytuacji uzasadnionej ważnym interesem strony, którego, w ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, powołując się jedynie na trudną sytuację materialną i osobistą.
Na skutek wniesionej przez R. P. skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 grudnia 2009 r. o sygn. akt I OSK 385/09 uchylił zaskarżony wyrok z dnia 16 grudnia 2008 r. w punkcie 1 i przekazał w tym zakresie sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku stwierdził, iż w postępowaniu administracyjnym prawo strony do przeglądania akt jest w zasadzie nieograniczone, poza tym, że przysługuje ono stronie. Jak bowiem stanowi art. 73 § 1 kpa, organ administracji publicznej w każdym stadium postępowania obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (art. 73 § 2 kpa). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z treści tego przepisu wyraźnie wynika prawo domagania się spełnienia przez właściwy organ administracji obowiązków określonych w art. 73 § 1 i § 2 kpa. Żądania strony określone w tym przepisie składają się na prawo strony wglądu do akt, szerzej - prawo strony do udostępnienia jej akt sprawy. Strona może zatem korzystać z przewidzianych w art. 73 kpa uprawnień albo osobiście, albo przez pełnomocnika. Akta powinny być udostępniane stronie w siedzibie urzędu organu prowadzącego postępowanie albo organu działającego w trybie pomocy prawnej (art. 52 kpa) w obecności pracownika organu.
Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy Sąd wskazał, iż postępowanie to dotyczy kwestii incydentalnej w postępowaniu głównym, którego przedmiotem jest możliwość dostępu S. P. do danych osobowych jego syna R. P. w zakresie informacji o rodzaju i wysokości uzyskiwanych przez niego świadczeń pomocy społecznej, które, jak wynika z akt sprawy, nie zostało jeszcze zakończone. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, iż co do zasady strona z aktami sprawy powinna się zapoznać w siedzibie organu i nie ma on obowiązku przesyłania akt administracyjnych celem zapoznania się przez stronę do miejscowości, w której ona mieszka. Nie oznacza to jednak, iż nie mogą zaistnieć sytuacje wyjątkowe, które poprzez uniemożliwienie stronie zapoznania się z aktami postępowania ograniczą jej czynny udział w postępowaniu. Zdaniem Sądu taka wyjątkowa sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, gdyż, co do zasady, postępowanie administracyjne dotyczy działania Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. w przedmiocie udostępniania danych osobowych, zatem nie ma żadnych przeszkód, ażeby Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych skorzystał z możliwości, jakie daje art. 52 kpa i udostępnił akta stronie do zapoznania się w siedzibie MOPR w P. Na pewno nie przedłuży to znacząco postępowania, a może spowodować, iż bezprzedmiotowe będzie drugie żądanie R. P., gdyż będzie on miał możliwość sporządzenia bezpośrednio notatek lub odpisu, jak również kserokopii skargi złożonej przez S. P.
Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się ze stanowiskiem zajętym przez Sąd I instancji, że przesłanie akt do siedziby organu administracyjnego w miejscu zamieszkania strony narusza zasady postępowania administracyjnego przewidziane przepisem art. 12 § 1 kpa. Jak wynika z akt administracyjnych, to właśnie problem związany z zapoznaniem strony z aktami postępowania powoduje, iż od ponad dwóch lat nie jest rozpoznana sprawa w przedmiocie udostępniania danych osobowych i to jest właśnie naruszenie zasady szybkości i ograniczonego formalizmu, gdyż przesłanie akt administracyjnych do siedziby MOPR w P. na kilka dni rozwiązałoby incydentalny problem istniejący w postępowaniu głównym. Nadmierny formalizm w stosowaniu przez organ administracyjny przepisu art. 73 § 2 kpa spowodował natomiast, iż postępowanie główne do chwili obecnej nie zostało zakończone.
Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił także uwagę, iż w swoich pismach R. P. wyraźnie wskazuje, dlaczego żąda przesłania uwierzytelnionej kserokopii dokumentu, zaś ani Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, jak i również Sąd I instancji nie rozważyły należycie tej kwestii. Jeżeli GIODO miał wątpliwości, czy R. P. "dostatecznie" uprawdopodobnił swój ważny interes w rozumieniu art. 73 § 2 kpa to powinien go wezwać do uzupełnienia ewentualnych braków w tym zakresie, mając na uwadze treść art. 8 i art. 9 kpa. Zdaniem Sądu trudno także zgodzić się z organem, iż sam fakt powiadomienia strony o tym, że może się zapoznać z aktami sprawy, w sytuacji, kiedy strona mieszka kilkaset kilometrów od siedziby organu, jej sytuacja materialna jest trudna, a stan zdrowia może nie pozwalać na taki wyjazd, spełnia wymogi art. 10 w związku z art. 73 kpa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej czy postanowienia. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotowe postanowienie według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinno zostać wyeliminowane z obrotu prawnego, jako wadliwe.
Na obecnym etapie postępowania jego istota sprowadzała się do wykonania zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku uchylającym poprzednie rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zgodnie bowiem z regulacją zawartą w przepisie art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W świetle powyższego podnieść należy, iż Sąd II instancji przesądził, że przesłanie akt do siedziby organu administracyjnego w miejscu zamieszkania strony nie narusza zasady postępowania przewidzianej przepisem art. 12 kpa. Uznał, że to właśnie problemy związane z zapoznaniem się strony z aktami postępowania prowadziły do naruszenia zasady szybkości postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził także, iż nie ma żadnych przeszkód do tego, aby organ administracji skorzystał z możliwości jakie daje art. 52 kpa i udostępnił akta stronie do zapoznania się w siedzibie MOPR w P.
Wobec dokonania przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładni prawnej przepisów leżących u podstaw wydania skarżonego postanowienia oraz wobec związania tą wykładnią, tut. Sąd był zobligowany do tego, aby wyeliminować skarżone postanowienie z obrotu prawnego. Organ administracji będzie zaś zobligowany do tego, aby zrealizować wskazania zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Stąd więc, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonego postanowienia w całości Sąd orzekł w oparciu o art. 152 powołanej ustawy, zaś o wynagrodzeniu z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).
Sąd nie mógł zaś uwzględnić wniosku strony o zwrot kwoty wpisu od skargi kasacyjnej, gdyż w tym zakresie nie otrzymał stosownego upoważnienia od Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku uchylającym wyrok i przekazującym sprawę do ponownego rozpoznania. Ponadto wskazać należy, iż prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2008 r. o sygn. akt II SA/Wa 1733/07 skarżącemu przyznane zostało prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i w związku z tym zarządzeniem z dnia 18 marca 2009 r. Przewodniczący Wydziału II tut. Sądu zarządził zwrot nienależnie uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej na rzecz ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącego.