>Orzecznictwo>NSA>2010 >

II SA/Wa 475/09 → I OSK 693/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 11 maja 2010 r.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 475/09 w sprawie ze skargi E. M., P. R. i R. R. na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku
 

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania

Uzasadnienie:
 

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 475/09 oddalił skargę E. M., P. R. i R. R. na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 w związku z art. 144 i art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.), postanowieniem z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku R. R. o przesłanie na jego adres "kserokopii wyjaśnień złożonych przez M. W. oraz załączonych do tych wyjaśnień ewentualnych dokumentów" z akt sprawy o sygn. [...], dotyczącej udostępnienia osobom nieupoważnionym m.in. jego danych osobowych przez adwokat M. W.
Sąd I instancji ustalając stan faktyczny sprawy wskazał, że R. R. zwrócił się do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych ze skargą dotyczącą udostępnienia jego danych osobowych przez adwokat M. W. osobom trzecim, tj. P. R., E. M. i A. H. Po wszczęciu postępowania w tej sprawie organ pismem z dnia 9 grudnia 2008 r. poinformował R. R. o przysługującym mu prawie wglądu do akt sprawy oraz możliwości sporządzania notatek i odpisów, a także o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. W odpowiedzi na powyższe skarżący pismem z dnia 31 grudnia 2008 r. zwrócił się do organu z wnioskiem o przesłanie na jego adres kserokopii wyjaśnień złożonych przez adwokat M. W. oraz załączonych do tych wyjaśnień ewentualnych dokumentów. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że z uwagi na odległość między jego miejscem zamieszkania a siedzibą organu nie ma możliwości spełnienia w inny sposób swojego prawa do przeglądania akt.
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] odmówił uwzględnienia wniosku R. R. W uzasadnieniu organ powołał treść art. 73 §1 Kpa, zgodnie z którym w każdym stadium postępowania organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. W ocenie organu z przepisu tego wyraźnie wynika jakie czynności może podjąć strona w celu skorzystania z tego uprawnienia. Brak jest natomiast obowiązku po stronie organu do sporządzania i wydawania stronie nieuwierzytelnionych kserokopii dokumentów z akt sprawy.
Po rozpatrzeniu zażalenia R. R. na postanowienie z dnia [...] stycznia 2009 r. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych postanowieniem z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] stycznia 2009 r. Organ wskazał, że czym innym jest realizacja prawa strony do zapoznania się z aktami sprawy, uregulowanego w art. 73 §1 Kpa, a czym innym uwierzytelnianie odpisów dokumentów na podstawie art. 73 §2 Kpa. Organ stwierdził, że art. 73 §1 Kpa dotyczy fizycznego przeglądania akt sprawy, a przepis art. 73 §2 Kpa służy utrwaleniu w formie dokumentu informacji wynikających z akt sprawy.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie z dnia [...] lutego 2009 r. wnieśli R. R., P. R. i E. M.. Skarżący zarzucili organowi rażące naruszenie przepisów prawa administracyjnego, tj. art. 7, art. 9, art. 77 i art. 107 §3 Kpa oraz utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Sąd I instancji dokonując wykładni art. 73 §1 Kpa stwierdził, że przepis ten nie oznacza, iż na organie spoczywa obowiązek przesłania akt sprawy do miejscowości w której mieszka strona i tam zapoznania się z nimi.
Dokonując wykładni art. 73 §2 Kpa Sąd I instancji wskazał, że przepis ten dotyczy wydania, a nie przesłania odpisów z akt sprawy. Organ administracji ma jedynie wydać stronie żądane odpisy do rąk własnych lub pełnomocnika, a nie ma obowiązku ich przesłania. Sąd I instancji wskazał ponadto, że w sprawie skarżący nie powoływali się na interes prawny uzasadniający wydanie uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy.
Sąd I instancji stwierdził ponadto, że organ zbadał sprawę zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, zebrany materiał dowodowy nie budzi wątpliwości, a stronom umożliwiono wypowiedzenie się co do treści zebranego materiału dowodowego i udziału w sprawie. Z tych względów, Sąd I instancji wskazał, że zarzut strony, iż Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych w toku postępowania naruszył art. 77 Kpa w związku z art. 9 Kpa należało uznać za bezpodstawny.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł R. R., zaskarżając wyrok w całości. Skarga kasacyjna została oparta na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. zarzucie naruszenia art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 73 Kpa. oraz art. 183 §2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nie zastosowanie przez Sąd przewidzianych ustawą środków umożliwiających przesłanie odpisów z akt sprawy oraz nadinterpretacji art. 73 Kpa.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący R. R. - kwestionując postępowanie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych - wywodził, że w postępowaniu przed organem wskazywał na utrudnienia związane z wiekiem oraz na trudności związane z jego przyjazdem do siedziby organu celem osobistego zapoznania się z aktami sprawy. Wskazywał także na brak środków finansowych.
Zarzut naruszenia art. 183 §2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżący uzasadniał tym, iż w wieku 74 lat z umiarkowanym stopniem sprawności ruchowej został pozbawiony możności obrony swych spraw poprzez wydanie zaskarżonej "decyzji", która uniemożliwia mu ustosunkowanie się do twierdzeń strony przeciwnej.
Na tych podstawach skarżący wnosił o:
1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie;
2. przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania;
3. rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, gdyż dotyczy ona naruszenia przepisów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej jako oczywiście bezzasadnej. Organ kwestionował m.in. powoływanie się przez skarżącego na zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 135 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 73 Kpa. Organ wskazywał, że Sąd I instancji nie stosował art. 135 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 §2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
Skarżący R. R. w piśmie z dnia 31 grudnia 2008 r. złożył do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wniosek o przesłanie na jego adres kserokopii wyjaśnień złożonych przez adwokat M. W. oraz dołączonych do tych wyjaśnień ewentualnych dokumentów. Skarżący wskazywał, że nie jest w stanie stawić się osobiście w siedzibie organu i skorzystać z przysługującego mu prawa do przeglądania akt sprawy (k. 131 akt administracyjnych). Postępowanie zainicjowane przedmiotowym wnioskiem ma charakter incydentalny w postępowaniu głównym ze skargi R. R., dotyczącej udostępnienia jego danych osobowych przez adwokat M. W. osobom nieupoważnionym. Wniosek skarżącego R. R. uzasadniony został odległością pomiędzy jego miejscem zamieszkania a siedzibą organu, ze względu na którą nie ma on możliwości w inny sposób skorzystać z przysługującego mu uprawnienia, jak tylko poprzez przesłanie wskazanych przez niego kserokopii do jego miejsca zamieszkania. W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu I instancji skarżący wskazywał, że ma 74 lata i jest osobą "z umiarkowanym stopniem sprawności ruchowej". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wywodził ponadto, że brak możliwości zapoznania się z wyjaśnieniami złożonymi przez adwokat M. W. skutkować będzie pozbawieniem go możności obrony swych praw w sprawie z jego skargi, dotyczącej udostępnienia jego danych osobowych przez adwokat M. W. osobom nieupoważnionym.
Główny zarzut skargi kasacyjnej dotyczy błędnej wykładni art. 73 Kpa, zgodnie z którym "§1 W każdym stadium postępowania organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. §2 Strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony".
Prawidłowo przyjął Sąd I instancji, że co do zasady przepis art. 73 §1 Kpa nie oznacza, że na organie spoczywa obowiązek przesłania akt sprawy do miejscowości, w której mieszka strona i tam zapoznania się z nimi. Nie oznacza to jednak, że nie mogą zaistnieć sytuacje wyjątkowe, które poprzez uniemożliwienie stronie zapoznania się z aktami postępowania ograniczą jej czynny udział w postępowaniu (zob. wyrok NSA z dnia 26-11-2009 r., sygn. akt I OSK 224/09, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie: https://cbois.nsa.gov.pl/doc/3A1F177989 [dostęp w dniu 11-05-2010 r.]). Za sytuację wyjątkową można uznać sytuację w której ze względu na brak możliwości osobistego zapoznania się z aktami sprawy, powodowany obiektywnie istniejącymi przeszkodami, strona będzie pozbawiona możności obrony swych praw w postępowaniu. W takiej sytuacji organ administracji publicznej może skorzystać z możliwości jakie daje mu art. 52 Kpa i umożliwić stronie we właściwym organie administracji rządowej lub organie samorządu terytorialnego przeglądanie akt sprawy. Takie zachowanie organu znacząco nie przedłuży postępowania, a może spowodować, iż bezprzedmiotowe będzie żądanie skarżącego R. R., tj. żądanie wydania uwierzytelnionych odpisów, gdyż strona będzie miała możliwość sporządzenia samodzielnie notatek i odpisów z akt sprawy, a także potrzebnych kserokopii (zob. wyrok NSA z dnia 26-11-2010 r., op. cit.).
Odnosząc się do przeprowadzonej przez Sąd I instancji wykładni art. 73 §2 Kpa należy wskazać, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji nie rozważył czy w sprawie skarżący R. R. wykazał, że jego żądanie wydania uwierzytelnionego odpisu z akt sprawy jest uzasadnione ważnym interesem. Za tego rodzaju rozważania nie można uznać stwierdzenia Sądu: "Tymczasem w sprawie skarżący na taki interes się nie powoływali" (k. 102 akt WSA). W sprawie, interesu takiego można upatrywać przede wszystkim w toczącym się postępowaniu głównym ze skargi R. R.. Na uwadze należy mieć także powoływane już twierdzenia skarżącego o braku możliwości stawienia się w siedzibie organu ze względu na odległość tej siedziby od jego miejsca zamieszkania oraz ze względu na jego wiek i stan zdrowia.
Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien rozważyć istnienie po stronie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych możliwości udzielenia skarżącemu R. R. pomocy prawnej, o której stanowi art. 52 Kpa, poprzez udostępnienie mu akt sprawy i umożliwienie sporządzenia odpisów we właściwym ze względu na jego miejsce zamieszkania organie administracji rządowej lub organie samorządu terytorialnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przystępując do ponownego rozpoznania sprawy powinien jednak także w pierwszej kolejności zbadać legitymację skargową skarżących E. M. i P. R. mając na uwadze, że przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych odmawiające uwzględnienia wniosku R. R. w przedmiocie udostępnienia i wydania odpisów z akt sprawy z jego skargi dotyczącej udostępnienia jego danych osobowych. Badając legitymację skargową skarżących E. M. i P. R. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien wskazać czy i jakie prawa i obowiązki tych skarżących zostały naruszone zaskarżonym postanowieniem Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] i czy są one wspólne dla wszystkich skarżących.
Odnosząc się do twierdzeń zawartych w odpowiedzi Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na skargę kasacyjną należy podkreślić, że w sytuacji, gdy strona przytoczy w petitum skargi kasacyjnej wyłącznie zarzut naruszenia prawa przez organ administracji publicznej, nie powiązawszy go z zarzutem naruszenia prawa przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie jest uzasadnione bezwarunkowe i automatyczne dyskwalifikowanie takiej skargi z powołaniem się na niedopełnienie wymogów określonych w art. 176 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ("przytoczenie podstaw kasacyjnych") (zob. Uchwała pełnego składu NSA z dnia 26-10-2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie: https://cbois.nsa.gov.pl/doc/D01B3F227B [dostęp w dniu 11-05-2010 r.]).
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie naruszenia przepisu postępowania, na mocy art. 185 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu prze sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji