>Orzecznictwo>WSA>2010 >

II SA/Wa 1130/09
orzeczenie nieprawomocne

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 17 września 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2010 r. sprawy ze skargi T. S. na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku:
1) uchyla zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie poprzedzające z dnia [...] marca 2009 r.
2) zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości;
3) przyznaje adw. D. P. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych i 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych – z tytułu podatku VAT, za pomoc prawną udzieloną z urzędu.

Uzasadnienie:

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. utrzymał w mocy swoje poprzedzające postanowienie z dnia [...] marca 2009 r. odmawiające uwzględnienia wniosku T. S. o przesłanie na adres Zakładu Karnego [...] (w którym odbywa karę wnioskodawca) akt sprawy administracyjnej, dotyczącej skargi wnioskodawcy na Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej [...], w sprawie odmowy udostępnienia mu informacji dotyczących jego dzieci, tj. J. S. oraz D. S. Postanowienie zostało wydane na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 i art. 123 Kpa oraz art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.).
W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, co następuje:
Do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wpłynęła skarga T. S., przebywającego obecnie w Zakładzie Karnym [...] na Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej [...], w sprawie odmowy udostępnienia mu informacji dotyczących jego dzieci J. S. oraz D. S. Organ wszczął stosowne postępowanie w niniejszej sprawie i pismem z dnia 14 stycznia 2009 r. poinformował T. S. o przysługującym mu prawie wglądu do akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów, jak również o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Pismem z dnia 24 stycznia 2009 r. T. S. poprosił o przesłanie do Zakładu Karnego, w którym odbywa karę, akt przedmiotowego postępowania w celu zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.
Postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r. Generalny Inspektor odmówił uwzględnienia ww. wniosku, wskazując na możliwość skutecznej realizacji przysługujących stronie uprawnień do zapoznawania się z aktami sprawy przez przedstawiciela lub pełnomocnika i podkreślił, iż organ administracji publicznej ma jedynie obowiązek zapewnić stronie dostęp do akt, natomiast realizacja wskazanego uprawnienia pozostawiona jest stronie.
T. S. na powyższe rozstrzygnięcie wniósł zażalenie, po rozpatrzeniu którego Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu organ wskazał, że wynikające z art. 73 § 1 Kpa, uprawnienie do zapoznania się z aktami sprawy, strona może zrealizować w siedzibie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, a jeżeli nie ma takiej możliwości (odbywanie kary pozbawienia wolności) może to uprawnienie realizować za pośrednictwem pełnomocnika lub przedstawiciela. Wymienione uprawnienie zostało wskazane w art. 32 Kpa, zgodnie z którym strona może działać przez pełnomocnika, przy czym pełnomocnikiem strony w rozumieniu art. 33 § 1 Kpa może być każda osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, a zatem nie musi nim być adwokat lub radca prawny.
W ocenie organu strona nie została pozbawiona uprawnienia do zapoznawania się z aktami sprawy z prowadzonego przez Generalnego Inspektora postępowania, jakkolwiek organ dostrzega przeszkodę w realizacji tego prawa wynikającą z faktu odbywania kary pozbawienia wolności, jednakże prawa te strona może realizować poprzez dowolnie wyznaczonego pełnomocnika i to tylko od strony zależy czy będzie chciała z takiego prawa skorzystać.
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych podkreślił, że procedura administracyjna nie przewiduje możliwości przesyłania stronie przez organ administracji publicznej akt sprawy, a także nie ma możliwości sprowadzenie T. S. do biura organu w celu zapoznania go z aktami sprawy, tak jak czynią sądy i prokuratury wobec osób pozbawionych wolności.
Postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] kwietnia 2009 r. zostało przez T. S. zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucał między innymi naruszenie przez organ art. 7 i art. 8 Kpa, a także wbrew nakazom art. 7, art. 8 i art. 9 Konstytucji RP, twierdził, iż odmowa zapoznania go z dokumentami zebranymi w powyższej sprawie świadczy o ukierunkowanym działaniu GIODO w celu działania na jego szkodę. W konkluzji skargi wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i nakazanie zapoznania go z aktami sprawy administracyjnej.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podniósł, iż w sytuacji skarżącego, który odbywa karę pozbawienia wolności i z tej racji nie może swobodnie poruszać się, nie ma on faktycznie możliwości zrealizowania przysługującego mu prawa do przeglądania akt postępowania administracyjnego w siedzibie organu i dlatego też informowanie go przez organ o tym prawie jest tu bez znaczenia, skoro bezpośrednio skarżący nie może prawa tego zrealizować. Skoro T. S. chce zapoznać się z aktami postępowania administracyjnego, to organ, gdyby faktycznie dążył do zrealizowania tego uprawnienia skarżącego, mógł skserować akta postępowania i przesłać je skarżącemu do zakładu karnego, w którym odbywa karę pozbawienia wolności.
W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Kontrola ta ogranicza się więc do badania, czy rozpoznając sprawę nie naruszyły one prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga zasługuje na uwzględnienie.
Trafny i znajdujący swoje oparcie w przepisach postępowania administracyjnego (art. 73 Kpa) jest pogląd, iż co do zasady, strona powinna zapoznać się z aktami sprawy administracyjnej w siedzibie organu i organ nie ma obowiązku przesyłania jej akt administracyjnych celem zapoznania się.
W postępowaniu administracyjnym prawo strony do przeglądania akt jest w zasadzie nieograniczone poza tym, że przysługuje ono stronie. Jak bowiem stanowi art. 73 § 1 Kpa organ administracji publicznej w każdym stadium postępowania obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (art. 73 § 2 Kpa). Z treści tego przepisu wyraźnie wynika prawo domagania się spełnienia przez właściwy organ administracji obowiązków określonych w art. 73 § 1 i § 2 Kpa. Żądania strony określone w tym przepisie składają się na prawo strony wglądu do akt, szerzej - prawo strony do udostępnienia jej akt sprawy. Strona może korzystać z przewidzianych w art. 73 Kpa uprawnień albo osobiście, albo przez pełnomocnika. Akta powinny być udostępniane stronie w siedzibie urzędu organu prowadzącego postępowanie albo organu działającego w trybie pomocy prawnej (art. 52 Kpa) w obecności pracownika organu.
Nie oznacza to jednak, iż nie mogą zaistnieć sytuacje wyjątkowe, które poprzez uniemożliwienie stronie zapoznania się z aktami postępowania, ograniczają jej czynny udział w postępowaniu. Na takie wyjątkowe sytuacje, które mogą faktycznie udaremnić prawo strony do zapoznania się z aktami postępowania wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 385/09 (orzeczenie dostępne w Internecie).
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie właśnie taka wyjątkowa sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, gdyż strona z uwagi na odbywanie kary pozbawienia wolności nie może osobiście udać się do siedziby organu i osobiście skorzystać z prawa zapoznania się z aktami postępowania administracyjnego. Nie ma zatem żadnych przeszkód ażeby Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych skserował dla strony akta postępowania i przesłał do zakładu karnego, w którym strona odbywa karę pozbawienia wolności. Na pewno nie przedłuży to znacząco postępowania i nadto będzie, co trafnie zauważył pełnomocnik skarżącego, znacznie tańsze niż całe postępowanie, wywołane wnioskiem o udostępnienie do wglądu akt sprawy. Takie działanie nie naruszałoby zasady postępowania administracyjnego przewidzianego przepisem art. 12 § 1 Kpa. Natomiast nadmierny formalizm w stosowaniu przez organ administracyjny w niniejszej sprawie przepisu art. 73 § 2 Kpa spowodował, iż w istocie naruszono konstytucyjne prawo do obrony strony i jawności postępowania administracyjnego, albowiem faktycznie strona ze swoich uprawnień skorzystać nie mogła.
Nadto organ nie odniósł się tu w ogóle do kwestii ważnego interesu strony i oceny jej realnych możliwości czynnego uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym z uwagi na fakt odbywania kary pozbawienia wolności. Trudno także zgodzić się z Generalnym Inspektorem, iż sam fakt powiadomienia strony o tym, iż może się zapoznać z aktami sprawy, oraz że może to uczynić za pośrednictwem pełnomocnika jest w takim stanie faktycznym wystarczający. Zaznaczyć tu należy, iż działanie w niniejszej sprawie T. S. przez pełnomocnika, z uwagi na fakt odbywania kary pozbawienia wolności, jest także ograniczone, zarówno co do kręgu osób, którym mógłby udzielić pełnomocnictwa, jak i co do czasu (osoba taka musiałaby uzyskać wcześniej widzenie w zakładzie karnym), zaś w sytuacji ustanowienia zawodowego pełnomocnika, wobec braku instytucji pełnomocnika z urzędu w postępowaniu administracyjnym – również i kosztowne.
Rozstrzygając powyższą kwestię należy także odnieść się do tego, że przedmiotowa sprawa należy do sfery ściśle osobistych spraw skarżącego, który domaga się udzielenia informacji o jego małoletniej córce. Stąd też wszelkie wątpliwości należy tu rozstrzygać na korzyść strony, ze względu na konstytucyjnie gwarantowane prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
Z tych wszystkich wyżej wskazanych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt c, art. 152 i art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.