>Orzecznictwo>WSA>2006 >

Orzeczenie prawomocne

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 września 2006 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2006 r.sprawy ze skargi Marka M. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 15 listopada 2005  r. nr …w przedmiocie ochrony danych osobowych

1.    oddala skargę
2.    zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata Piotra G. kwotę … zł (słownie …) oraz kwotę … zł (słownie …) stanowiącą 22 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

UZASADNIENIE

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia 15 listopada 2005 r. nr …, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 12 pkt 2 w związku z art. 22, art. 27 ust. 2 pkt 2 oraz art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.), zwanej dalej u.o.d.o., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia 15 lipca 2005 r. nr ... W uzasadnieniu organ podał, że we wniosku do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych Marek M. wskazał na udostępnienie przez Józefa M. – dyrektora Zarządu Polskiego Związku Niewidomych Okręgu Z. w S., Jerzego J. – przewodniczącego Zarządu wymienionego Okręgu oraz Krystynę P. – przewodniczącą Zarządu Koła Polskiego Związku Niewidomych w G. jego danych osobowych, zawartych w opinii sądowo-psychiatrycznej wydanej w dniu 30 kwietnia 1999 r. Podkreślił, że kserokopie opinii zostały udostępnione nieokreślonej liczbie mieszkańców G. i S., którzy nie byli uprawnieni do jej pozyskania.
Organ ustalił, że w dniu 12 września 2004 r. Marek M. złożył do Zarządu Głównego Polskiego Związku Niewidomych skargę dotyczącą udostępnienia jego danych osobowych zawartych w opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia 30 kwietnia 1999 r. przez Józefa M., Jerzego J. oraz Krystynę P. osobom nieupoważnionym poprzez „upublicznienie kserokopii tej opinii”. W celu wyjaśnienia tej skargi Zarząd Główny PZN, jako jednostka nadrzędna wobec poszczególnych okręgów skierował do dyrektora Okręgu Z. w S. prośbę o informację i przedstawienie stanowiska władz Okręgu w przedmiotowej sprawie. Na podstawie informacji uzyskanych od dyrektora ww. Okręgu Zarząd Główny PZN ustalił, że w dniu 30 kwietnia 1999 r. sporządzono na zlecenie Sądu Rejonowego w G. opinię sądowo-psychiatryczną, dotyczącą stanu zdrowia pana Marka M., na potrzeby postępowania sądowego (sygn. akt …), w którym stronami byli skarżący i Gmina Miasta G. Opinię tę pełnomocnik Marka M. przedstawił również jako dowód w sprawie, w której skarżący wystąpił przeciwko Zarządowi Okręgu Z. Polskiego Związku Niewidomych (sygn. akt …). Jako strona tego postępowania Zarząd Okręgu otrzymał ww. opinię. Stanowiła ona bowiem dowód w sprawie. Marek M. wystąpił także do Sądu Rejonowego w G. z powództwem przeciwko Zarządowi Koła PZN w G. (sygn. akt …). W dniu 12 sierpnia 2004 r. Prezes Zarządu Okręgu Z., tj. jednostki nadrzędnej w stosunku do Koła PZN w G., wydał Krystynie P. – przewodniczącej tego Koła, upoważnienie do reprezentowania Koła przed Sądem Rejonowym w G.. W dniu 19 sierpnia 2004 r. Zarząd Okręgu wydał wymienionej z akt biura Okręgu Z. PZN opinię sądowo-psychiatryczną z dnia 30 kwietnia 1999 r., dotyczącą Marka M., celem przedłożenia jej w sądzie jako dowód w sprawie. Zaświadczenie o wydaniu ww. opinii zostało podpisane przez Józefa M., sekretarza Zarządu PZN Okręgu Z. oraz przez Jerzego J., przewodniczącego Zarządu ww. Okręgu. Pismem z dnia 5 listopada 2004 r. Zarząd Główny PZN udzielił państwu Ewie i Markowi M. odpowiedzi na złożone przez nich skargi, bowiem jako organ nadrzędny wobec poszczególnych okręgów rozpatruje skargi dotyczące członków władz tych okręgów. Zarząd Główny PZN nie prowadzi zbioru danych osobowych wszystkich członków Związku, otrzymuje jedynie od okręgów zestawienia statystyczne. Zbiory danych osobowych członków Związku prowadzą poszczególne okręgi PZN, które zgodnie ze statutem Związku posiadają odrębną osobowość prawną. W piśmie z dnia 1 lipca 2005 r., skierowanym do Biura Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, dyrektor PZN Okręgu Z. podkreślił, iż opinia sądowo-psychiatryczna, dotycząca skarżącego została wydana wyłącznie w celu przedstawienia jej w sądzie jako dowód w sprawie.
W ocenie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów ustawy o ochronie danych osobowych. Organ wskazał, że administratorem danych osobowych w rozumieniu art. 7 pkt 4 ustawy o ochronie danych osobowych, jest w niniejszej sprawie PZN Okręg Z., który przetwarza dane osobowe wszystkich członków PZN ww. okręgu, w tym także danych Marka M. Opinia sądowo-psychiatryczna zawierająca dane o stanie jego zdrowia została przedłożona przez pełnomocnika skarżącego w toku postępowania sądowego (sygn. akt …), którego stronami byli Okręg i skarżący. Jako strona postępowania, PZN Okręg Z. był uprawniony do posiadania wymienionej wyżej opinii, a tym samym przetwarzania zawartych w niej danych osobowych. Zgodnie bowiem z art. 9 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), strony i uczestnicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać odpisy lub wyciągi z tych akt. Natomiast obecnie PZN Okręg Z. jest zobowiązany przepisami ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1396 ze zm.) do przechowywania opinii sądowo-psychiatrycznej zawierającej dane osobowe Marka M. w celach archiwalnych, gdyż stanowi ona część dokumentacji gromadzonej przez ww. podmiot w związku z toczącym się postępowaniem sądowym dotyczącym działalności Okręgu, i jako taka powinna być archiwizowana.
W ocenie GIODO, podstawę zarówno pozyskania, jak i dalszego przetwarzania danych osobowych Marka M. przez PZN Okręg Z. są przepisy prawa, co wypełnia przesłankę przetwarzania danych określoną w 27 ust. 2 pkt 2 ustawy.
Za bezzasadny uznał również organ zarzut w zakresie udostępnienia danych osobowych Marka M. osobom nieuprawnionym poprzez „upublicznienie” kopii opinii sądowo-psychiatrycznej. Ustalono, że jedyną osobą, której Zarząd udostępnił opinię była Krystyna P. – przewodnicząca Koła PZN w G. Organ stwierdził, że była ona upoważniona przez dyrektora Zarządu PZN Okręgu Z. do reprezentowania Koła w postępowaniu sądowym, w którym stronami byli skarżący i Koło PZN w G. Jako przedstawiciel Koła Krystyna P. była zatem uprawniona do pozyskania opinii sądowo-psychiatrycznej, a  następnie do zgłoszenia jej jako dowód w sprawie rozpoznawanej przez sąd. Stosownie bowiem do treści art. 3 Kodeksu postępowania cywilnego, strony i uczestnicy postępowania obowiązani są składać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody.
Odnosząc się natomiast do kwestii rzekomego „upublicznienia” opinii sądowo-psychiatrycznej, organ wskazał, że skarżący nie przedstawił żadnego dowodu na powyższe. Wskazano, że nie może stanowić takiego dowodu, na co powołuje się skarżący, fakt, iż opinia ta nie została przesłana do sądu pocztą, a została złożona przez Krystynę P. osobiście. Organ podkreślił, że brak jest jakiejkolwiek podstawy prawnej do nakazania dostarczania dowodów na potrzeby postępowania sądowego wyłącznie za pośrednictwem poczty. Z tego względu Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych stwierdził, że brak jest w przedmiotowej sprawie jakiejkolwiek podstawy do stwierdzenia naruszenia przez PZN Okręg Z. przepisu art. 36 ust. 1 ustawy, polegającego na niewłaściwym zabezpieczeniu danych osobowych zawartych w opinii, o której mowa w skardze.
Odnosząc się zaś do zarzutu nieprzeprowadzenia przez GIODO kontroli w siedzibie PZN w celu wyjaśnienia sprawy i oparcia decyzji wyłącznie na pisemnych wyjaśnieniach złożonych przez ten podmiot, organ wskazał, że w myśl art. 22 ustawy o ochronie danych osobowych postępowanie w sprawach uregulowanych w niniejszej ustawie prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Podstawową zasadą postępowania dowodowego jest zasada swobodnej oceny dowodów. Stosownie zaś do art. 80 kpa, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W niniejszej sprawie decyzja administracyjna została wydana na podstawie analizy całego zebranego materiału dowodowego, tj. na podstawie wyjaśnień złożonych zarówno przez skarżącego, jak i przez PZN. Dodać przy tym należy, że Generalny Inspektor nie ma obowiązku przeprowadzania czynności kontrolnych na żądanie strony. Kontrola może zostać przeprowadzona z urzędu, ale dopiero po dokonaniu wstępnej oceny zasadności zarzutów dotyczących niezgodnego z prawem działania administratora danych. Mając zaś na uwadze, że zarzuty stawiane przez skarżącego okazały się bezzasadne, zbędne było przeprowadzenie czynności kontrolnych w siedzibie PZN.
Nadto, za bezzasadny organ uznał zarzut skarżącego jakoby Elżbieta W. – pracownik Biura Zarządu Głównego PZN była osobą nieuprawnioną do zapoznania się z aktami niniejszej sprawy, w tym z zawartą w nich opinią sądowo-psychiatryczną. Podkreślenia bowiem wymaga, iż stosownie do art. 73 § 1 kpa, w każdym stadium postępowania organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Natomiast w myśl art. 32 kpa, strona może działać przez pełnomocnika. W przedmiotowej sprawie Zarząd Główny PZN jest stroną postępowania, zaś Elżbieta W., jako jego przedstawiciel, działając na podstawie upoważnienia udzielonego jej przez Dyrektora Zarządu Głównego PZN, była osobą uprawnioną do zapoznania się z całością akt tego postępowania.
Odnosząc się do zarzutu Marka M., że nie została mu zwrócona opinia sądowo-psychiatryczna, pomimo że skarżący żądał tego w piśmie z dnia 25 marca 2005 r., organ wskazał, że kopia przedmiotowej opinii jest częścią akt postępowania administracyjnego. Dodać również należy, że to sam skarżący dołączył ją jako dowód w sprawie. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie przewidują zaś możliwości zwrotu stronie dokumentów, które stanowią część materiału dowodowego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na wymienioną wyżej decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 15 listopada 2005 r. Marek M. wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu wskazał, że Sąd Rejonowy w G. nie wydał postanowienia o zaliczeniu opinii sądowo-psychiatrycznej z 30 kwietnia 1999 r., wydanej w sprawie …, do materiału dowodowego w sprawie …. Podał, że GIODO nie miał uprawnień do dokonania odmiennych ustaleń w tym zakresie. Nadto wskazał, że opinia sądowo-psychiatryczna ze sprawy … była zbędna do osiągnięcia jakiegokolwiek celu przetwarzania danych. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych naruszył, w ocenie skarżącego, przepisy ustawy o ochronie danych osobowych, również poprzez udostępnienie Elżbiecie W. w toku postępowania administracyjnego opinii sądowo-psychiatrycznej skarżącego.
Wskazał również, że GIODO z mocy prawa podlega wyłączeniu od udziału w niniejszym postępowaniu, a zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 24 i art. 25 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Dodatkowo podniósł, że w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego był organem uprawnionym do wydania zarówno decyzji z dnia 15 lipca 2005 r., jak również utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia 15 listopada 2005 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając skargę na gruncie powołanych przepisów, Sąd stwierdza, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Przepis art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych wprowadza zasadę zakazu przetwarzania danych wrażliwych. W przepisie tym wyróżniono dane o szczególnym charakterze, tzw. dane wrażliwe („delikatne”, „sensytywne”), przeciwstawione niekiedy tzw. danym zwykłym (pospolitym), po to, aby w odniesieniu do danych wrażliwych wprowadzić bardziej intensywną ochronę, a przetwarzanie poddać odrębnym zasadom. Za tego rodzaju dane ustawa uznaje między innymi dane dotyczące stanu zdrowia.
Od zasady, że przetwarzanie danych wrażliwych jest zakazane ustawa wprowadza wiele wyjątków, ujętych w zamknięty katalog (art. 27 ust. 2 u.o.d.o.). Trzeba zaznaczyć, iż każda z okoliczności usprawiedliwiających przetwarzanie danych wrażliwych ma charakter autonomiczny i niezależny. Jedną z okoliczności legalizujących przetwarzanie wrażliwych danych osobowych stanowi zezwalający odpowiedni przepis szczególny innej ustawy.
W myśl bowiem art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych, przetwarzanie danych, o których mowa w ust. 1, jest dopuszczalne, jeżeli przepis szczególny innej ustawy zezwala na przetwarzanie takich danych bez zgody osoby, której dane dotyczą i stwarza pełne gwarancje ich ochrony.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, przedmiotem przetwarzania były dane o stanie zdrowia skarżącego, zawarte w opinii sądowo-psychiatrycznej, sporządzonej w dniu 30 kwietnia 1999 r. na zlecenie Sądu Rejonowego – I Wydział Cywilny w G. w toku postępowania sądowego z powództwa skarżącego przeciwko Gminie G., sygn. akt ... Przedmiotową opinię pełnomocnik skarżącego, adwokat Andrzej M., przedstawił jako dowód w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym – Wydział I Cywilny w S., w której skarżący wystąpił przeciwko Zarządowi Okręgu Z. Polskiego Związku Niewidomych o naruszenie dóbr osobistych, sygn. akt IC 530/00. Zarząd Okręgu Z. PZN otrzymał tę opinię, jako strona tego postępowania, stanowiła ona bowiem dowód w sprawie.
Skarżący wystąpił również do Sądu Rejonowego w G. z powództwem przeciwko Zarządowi Koła Polskiego Związku Niewidomych w G., sygn. akt ... W dniu 12 sierpnia 2004 r. Prezes Zarządu Okręgu Z. PZN, tj. jednostki nadrzędnej w stosunku do Koła PZN w G., upoważnił Krystynę P. – Przewodniczącą tego Koła – do reprezentowania Koła przed Sądem Rejonowym w G... W dniu 19 sierpnia 2004 r. Zarząd Okręgu wydał Krystynie P. z akt biura Okręgu Z. PZN przedmiotową opinię sądowo-psychiatryczną celem przedłożenia jej w sądzie jako dowód w sprawie na okoliczność, że zdrowie powoda Marka M. nie odniosło uszczerbku wskutek działalności pozwanego Zarządu Koła PZN w G... Opinia ta przedstawiona została następnie sądowi.
Mając na uwadze przedstawiony powyżej stan faktyczny, wskazać należy, iż Polski związek Niewidomych Okręg Z. był uprawniony do posiadania przedmiotowej opinii sądowo-psychiatrycznej, a tym samym do przetwarzania zawartych w niej danych o stanie zdrowia skarżącego. PZN Okręg Z. uzyskał bowiem tę opinię jako strona postępowania sądowego w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w S., sygn. akt ... Zgodnie z art. 9 Kodeksu postępowania cywilnego, strony i uczestnicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać odpisy i wyciągi z tych akt.
Jak słusznie zauważa Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, PZN Okręg Z. jest zobowiązany przepisami ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1396 ze zm.) do przechowywania wzmiankowanej opinii sądowo-psychiatrycznej zawierającej dane osobowe skarżącego w celach archiwalnych, gdyż stanowi ona część dokumentacji gromadzonej przez ten podmiot w związku z toczącym się postępowaniem sądowym dotyczącym działalności Okręgu.
Stwierdzić zatem należy, iż Generalny Inspektor prawidłowo wskazał, że podstawą zarówno pozyskania, jak i dalszego przetwarzania danych osobowych skarżącego przez PZN Okręg Z. są przepisy prawa, zatem spełniona jest przesłanka przetwarzania danych wrażliwych określona w art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych. Tym samym brak jest podstaw do wydania przez organ decyzji nakazującej przywrócenie stanu zgodnego z prawem, jako że decyzję taką należy wydać w przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych (art. 18 ust. 1 u.o.d.o.).
Wskazać ponadto należy, iż udostępnienie przez Zarząd PZN Okręgu Z. danych osobowych zawartych w ww. opinii sądowo-psychiatrycznej Krystynie P., reprezentującej pozwane Koło PZN w G., celem przedstawienia tejże opinii jako dowód w sprawie, w której stronami byli skarżący i Koło PZN w G. i następnie przedstawienie tej opinii Sądowi jako dowód w sprawie, miało podstawę w przepisie art. 3 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten zobowiązuje strony procesu cywilnego zarówno do wyjaśnienia okoliczności sprawy (ciężar przytoczenia), jak i przedstawienia dowodów na tę okoliczność (ciężar dowodu). Po uchyleniu art. 3 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego ciężar wskazania niezbędnych dowodów spoczywa przede wszystkim na stronach procesowych, a wykrycie prawdy przez sąd ogranicza się w zasadzie do przeprowadzenia dowodów zgłoszonych przez strony, bowiem to na nich spoczywa ciężar dowodu (art. 6 Kodeksu cywilnego).
Odnosząc się do kwestii „upublicznienia” przedmiotowej opinii sądowo-psychiatrycznej, wskazać należy, iż przeprowadzone postępowanie administracyjne nie potwierdziło tego faktu. Posiadanie przez Krystynę P. ww. opinii nie stanowi, w ocenie Sądu, dowodu potwierdzającego, iż z opinią tą zapoznało się wiele osób oraz że była ona dostępna dla każdego zainteresowanego.
W toku postępowania administracyjnego nie potwierdziły się również podnoszone przez skarżącego zarzuty, iż naruszony został przepis art. 36 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych. Wszystkie osoby, jak słusznie zauważa Generalny Inspektor, które miały dostęp do ww. opinii, a więc również zawartych tam danych, były do tego upoważnione.
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut rzekomej „zmiany” przez Generalnego Inspektora decyzji Sądu Rejonowego w G.. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, Generalny Inspektor nie wypowiedział się w kwestii zaliczenia ww. opinii do materiału dowodowego sprawy …, a jedynie w kwestii inicjatywy dowodowej stron w tym postępowaniu.
Organ słusznie również wskazuje, iż Elżbieta W. – przedstawicielka Zarządu Głównego PZN, będącego stroną postępowania administracyjnego była uprawniona, stosownie do przepisu art. 73 § 1 k.p.a., do przeglądania akt tego postępowania, a tym samym do zapoznania się z treścią ww. opinii, złożonej do akt sprawy przez skarżącego.
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 24 i 25 k.p.a. W sprawie nie wystąpiła bowiem żadna z przesłanek wyłączenia pracownika oraz organu, wymienionych w tych przepisach.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę jako bezzasadną. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a.