>Orzecznictwo>NSA>2001 >

Orzeczenie prawomocne

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 13 lutego 2003 r.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Generalnego Inspektora Celnego na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 10 kwietnia 2001 r. (...) w przedmiocie usunięcia zebranych i zaprzestania zbierania danych przy użyciu badań poligraficznych

oddala skargę

Uzasadnienie:

   Stan faktyczny przedstawiał się następująco. W dniu 2 czerwca 2000 r. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją (...) nakazał Generalnemu Inspektorowi Celnemu usunięcie danych zebranych w drodze badań i zaprzestania ich zbierania z powodu nieadekwatności w stosunku do celu ich przetwarzania. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie danych osobowych.
   W wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy GIODO decyzją z dnia 8 sierpnia 2000 r. (...) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
   Generalny Inspektor Celny złożył wówczas skargę do NSA, która została przez Sąd odrzucona z powodu niezachowania terminu - postanowieniem NSA z dnia 16 listopada 2000 r. II SA 2497/00.
   Generalny Inspektor Celny złożył następnie wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji GIODO z 2 czerwca 2000 r. Wskazał, że art. 26 ustawy nie ma charakteru enumeratywnego. Nie można zaś uznać, że pozyskiwanie danych narusza interes osób, których dotyczy.
   Wszczęto postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności. GIODO decyzją z 22 lutego 2001 r. (...) odmówił stwierdzenia nieważności wspomnianej decyzji. Stwierdził, że wydał ją w związku ze zbyt daleko posuniętą ingerencją w sferę prywatności. Nie dopatrzył się zaś rażącego naruszenia prawa w swoim rozstrzygnięciu.
   Generalny Inspektor Celny złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że badania poligraficzne nie mają wpływu na treść zdobytej za ich pośrednictwem informacji. Są niezbędne w procesie rekrutacji. Nakaz zaprzestania ich prowadzenia narusza zaś art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie danych osobowych.
   W dniu 10 kwietnia 2001 r. GIODO decyzją (...) utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Wskazał, że w kwestionowanej decyzji odnosił się nie do prowadzenia badań poligraficznych, ale gromadzenia za ich pomocą danych osobowych. Nie dopatrzył się zaś w zaskarżonej decyzji rażącego naruszenia prawa.
   W dniu 11 maja 2001 r. Generalny Inspektor Celny zaskarżył tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazał, że powołany jako podstawa prawna decyzji art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy nie daje uprawnienia do zawartego w decyzji rozstrzygnięcia w części nakazującej zaprzestanie zbierania przez badania poligraficzne danych jako nieadekwatnych do celów ich przetwarzania. Mimo, że GIODO to kwestionuje, to w istocie nie zakwestionował zbioru danych zebranych przy użyciu ankiety personalnej czy rozmowy kwalifikacyjnej, ale zbiór danych powstały przy użyciu badań poligraficznych.
   Nieadekwatność danych do celów ich przetwarzania może, zdaniem Inspektora Celnego, wynikać z treści i zakresu tych danych, jeżeli obejmują one wiadomości i informacje które są zbędne i niepotrzebne z punktu widzenia ich przeznaczenia. Informacje te mogą być jednak nieadekwatne bez względu na sposób ich pozyskiwania. Dlatego decyzja ta sprzeczna jest z art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy. Badania poligraficzne nie mają wpływu na treść zdobytej za ich pośrednictwem informacji. Do służby celnej konieczne są pewne określone predyspozycje określone w art. 67 ust. 1 pkt 7 ustawy o służbie cywilnej /godne zachowanie się w służbie i poza nią/ czy w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o Inspekcji Celnej /nienaganna opinia, niekaralność/. Właściwa polityka rekrutacyjna wymaga, aby zatrudnienie w inspekcji celnej odbywało się na podstawie posiadanych predyspozycji.
   W odpowiedzi na skargę GIODO wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wskazał, że podstawą stwierdzenia nieważności w oparciu o art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa jest brak podstawy prawnej lub rażące naruszenie prawa. Zgodnie z orzecznictwem NSA rażące naruszenie prawa wymaga aby w zakresie objętym konkretną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny /wyrok z dnia 18 lipca 1994 r. V SA 535/94 - ONSA 1995 Nr 2 poz. 91/. Cechą rażącego naruszenia jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste zestawienie ich ze sobą. Powołując się na liczne orzeczenia GIODO wskazał, że nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, lecz o takie naruszenia, które są oczywiste i które wywołują skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności.
   GIODO nie dopatrzył się w decyzji z 2 czerwca 2000 r., ani w orzeczeniu ją utrzymującym takiego naruszenia. Podstawą wydania decyzji był bowiem art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy. Wymaga on szczególnej staranności dokładanej przez administratora przetwarzającego dane. Jest on w szczególności zobowiązany zapewnić, aby dane te były merytorycznie poprawne i adekwatne w stosunku do celów w jakich są przetwarzane. Dane zbierane za pomocą badań poligraficznych podlegają również przedmiotowej ustawie. GIODO uznał zaś, że ich zakres wykracza poza zakres adekwatności. Wiele pytań nie miało związku z pracą w inspekcji celnej /czy kiedykolwiek uległeś wypadkowi, czy w Twoim życiu zaistniały zmiany, o których nie wiedzą przełożeni itp./. Powołane przez Inspektora Celnego przepisy nie wymagają zbierania danych w takim zakresie w jakim zbierano je w ramach badań poligraficznych. Zezwalało by to w istocie na nieograniczone zbieranie informacji przez wielu pracodawców.
   Takie zbieranie danych przy pomocy badań poligraficznych narusza art. 30 i art. 50 ust. 1 i 2 Konstytucji. Ich celowość w stosunkach pracy była też wielokrotnie kwestionowana w literaturze przedmiotu.

   Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

   Skarga jest niezasadna. Jej podstawą był zarzut rażącego naruszenia prawa przez GIODO przy wydawaniu decyzji z dnia 2 czerwca 2000 r. Zdaniem Generalnego Inspektora Celnego naruszenie to było związane po pierwsze z wydaniem decyzji w oparciu o art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych /Dz.U. nr 133 poz. 883 ze zm./, który nie daje podstaw do takiego rozstrzygnięcia.
   Po drugie rażące naruszenie prawa polegało na tym, że uznano za nieadekwatne dane z uwagi na sposób ich uzyskania, tj. badania poligraficzne, a nie z uwagi na ich zakres.
   W odniesieniu do pierwszego zarzutu, należy podkreślić, że podstawą wydania decyzji przez GIODO był art. 18 ust. 1 ustawy. W razie stwierdzenia naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej nakazuje administratorowi danych w drodze decyzji administracyjnej przywrócenie stanu zgodnego z prawem, a w szczególności usunięcie danych osobowych. Jeżeli więc stwierdził on naruszenie obowiązków administratora danych, wynikłych z art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy, czyli naruszenie w tym zakresie przepisów ustawy o ochronie danych osobowych, mógł zastosować środki przewidziane w art. 18 ust. 1 ustawy.
   W odniesieniu do drugiego zarzutu należy podkreślić, że zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy administrator danych przetwarzający dane powinien dołożyć szczególnej staranności w celu ochrony interesów osób, których dane dotyczą, a w szczególności jest zobowiązany zapewnić, aby dane te były merytorycznie poprawne i adekwatne w stosunku do celów w jakich są przetwarzane. Tymczasem GIODO uznał, że dane zebrane przy pomocy badań poligraficznych są nie tylko nieadekwatne do celów z uwagi na ich zakres, ale budzi również wątpliwości ich merytoryczna poprawność z uwagi na sposób zbierania. Zakres danych zbieranych przy pomocy badań poligraficznych był bowiem dużo szerszy niż danych zbieranych przy pomocy innych środków. Wskazuje na to chociażby porównanie pytań z ankiety i pytań zadawanych przy okazji badań poligraficznych. Po drugie, co niejako na marginesie stwierdził GIODO, celowość takich badań była wielokrotnie kwestionowana w literaturze przedmiotu, co może budzić wątpliwości z uwagi na ich merytoryczną poprawność.
   Generalny Inspektor Celny nie wykazał, aby taka wykładnia art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy rażąco naruszała prawo. Cechą rażącego naruszenia prawa jest bowiem to, że występuje ono w przypadku naruszenia przepisu prawnego, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu, bądź gdy jego skutków społeczno-gospodarczych nie można akceptować z punktu widzenia wymagań praworządności /B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, W-wa 2000 r. str. 660/. Dokonana wykładnia nie jest natomiast ani sprzeczna w sposób nie budzący wątpliwości z treścią art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie danych osobowych, ani nie wywołuje skutków nie dających się pogodzić z zasadą praworządności. Wprost przeciwnie, jak wykazał GIODO, odpowiada ona treści powoływanego artykułu, a skutki badań poligraficznych, mimo że dobrowolnych, naruszają prawa i wolności osobiste badanych. Jak się zresztą wskazuje w literaturze, wyrażanie zgody na badania przy pomocy wykrywacza kłamstw, prowadzone przez pracodawcę, stawia pod znakiem zapytania swobodę tej zgody.
   Stąd też ponieważ GIODO nie dopatrzył się w przedmiotowej decyzji rażącego naruszenia prawa, odmówił stwierdzenia jej nieważności zgodnie z art. 158 par. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071 ze zm./. Naczelny Sąd Administracyjny uznał natomiast, iż przy podejmowaniu tej decyzji GIODO nie naruszył prawa.
   Stąd Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 27 ust. 1 i art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, jak w sentencji.