>Orzecznictwo>Sądownictwo powszechne >

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 6 czerwca 2003 r.

Sąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Stanisława B. przeciwko "A." Spółce Akcyjnej, Janowi K. i Joannie H. o ochronę dóbr osobistych, po rozpoznaniu, na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 czerwca 2003 r., kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 7 grudnia 2000 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok
2) przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Stanisław B. - w pozwie skierowanym przeciwko "A." S.A., redaktorowi naczelnemu Gazety Janowi K. oraz Joannie H. - wnosił o nakazanie zamieszczenia na pierwszej stronie Gazety następującej treści oświadczenia: Gazeta przeprasza radcę prawnego Stanisława B. za zamieszczenie we wrześniu 1996 r. nieprawdziwych i oszczerczych informacji o poważnych nieprawidłowościach w procesie likwidacji Spółdzielni "U." w artykule "Majątek za grosze" opublikowanym w nr 211/1285 z dnia 10 września, a nadto o zasądzenie od pozwanych solidarnie kwoty 15.000 zł tytułem zadośćuczynienia.
Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2000 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, przyjmując za podstawę orzeczenia następujące ustalenia i wnioski.
W dniu 26 sierpnia 1996 r. Prokuratura Wojewódzka skierowała do sądu akt oskarżenia przeciwko powodowi, w którym zarzucono mu, że w okresie od 21 lipca do 1 listopada 1994 r., jako likwidator Spółdzielni "U.", przekroczył swoje uprawnienia dokonując sprzedaży majątku Spółdzielni oraz nie przekazując jej zobowiązań założonej przez siebie spółce z o.o. "U.", której był jedynym udziałowcem, w wyniku czego zagarnął mienie społeczne znacznej wartości w kwocie 2.584.831.270 zł na szkodę tej Spółdzielni. W dniu 10 września 1996 r. w Gazecie, stanowiącej dodatek lokalny do Gazety, ukazał się artykuł pozwanej Joanny H. pt. "Majątek za grosze", w którym autorka informowała o skierowaniu przez Prokuraturę Wojewódzką aktu oskarżenia przeciwko radcy prawnemu i jednocześnie prezesowi spółki "U." S.B. oraz o treści postawionego mu zarzutu. Artykuł ten był streszczeniem aktu oskarżenia. Autorka nie dokonywała w nim oceny postawionego oskarżonemu zarzutu, a jedynie zrelacjonowała jego treść i przytoczyła stanowisko oskarżonego, który nie przyznawał się do winy. Wyrokiem z dnia 2 września 1998 r. Sąd Wojewódzki uniewinnił powoda od popełnienia czynu zarzuconego mu w akcie oskarżenia. Pismem z dnia 4 maja 1999 r. powód zwrócił się do zarządu pozwanej spółki oraz do redaktora naczelnego Gazety z żądaniem przeproszenia go za zamieszczenie w artykule pt. "Majątek za grosze" nieprawdziwych i oszczerczych informacji o poważnych nieprawidłowościach w procesie likwidacji Spółdzielni "U." oraz zapłaty kwoty 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia. Żądania te nie zostały spełnione. Artykuł pt. "Majątek za grosze", został opublikowany bez zgody powoda. Znajomi powoda oraz osoby utrzymujące z nim kontakty służbowe lub zorientowane w sprawach dotyczących Spółdzielni "U." potrafili w oparciu o treść tego artykułu zidentyfikować osobę powoda. Powód nie był jednak osobą powszechnie znaną wśród mieszkańców, a jedynie wśród prawników oraz osób, z którymi zetknął się w trakcie swojej pracy zawodowej. Wykonywany przez powoda zawód radcy prawnego nie był zawodem rzadkim; w maju 2000 r. zawód ten wykonywało na terenie dawnego województwa suwalskiego 141 osób.
Artykuł pt. "Majątek za grosze", nie zawierał informacji nieprawdziwych ani oszczerczych, a jego opublikowanie było działaniem w granicach prawa, skoro stosownie do art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 ze zm. - dalej "Pr. pras."), prasa, zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, korzysta z wolności wypowiedzi i urzeczywistnia prawo obywateli do ich rzetelnego informowania, jawności życia publicznego oraz kontroli i krytyki społecznej. Nie doszło też do naruszenia przepisu art. 13 ust. 2 Pr. pras., według którego nie wolno publikować w prasie danych osobowych i wizerunku osób, przeciwko którym toczy się postępowanie przygotowawcze lub sądowe, jak również danych osobowych i wizerunku świadków, pokrzywdzonych i poszkodowanych, chyba że osoby te wyrażą na to zgodę. W zakwestionowanym artykule nie wskazano imienia i nazwiska powoda, a jedynie inicjały, natomiast wskazanie prawdziwych nazw likwidowanej przez powoda spółdzielni i utworzonej przez niego spółki oraz nazwy miejscowości nie oznacza publikacji danych osobowych. Przepis art. 13 ust. 2 Pr. pras. zakazuje bowiem publikacji danych osobowych, a nie jakichkolwiek informacji prowadzących do identyfikacji osoby, przeciwko której toczy się postępowanie karne, zwłaszcza gdy identyfikacja taka wymagałaby podjęcia zmierzających ku temu czynności. Osoby zainteresowane identyfikacją miałyby taką możliwość, ponieważ rozprawy w sprawach karnych są jawne. Osoby, które znały powoda czy były zorientowane w sprawach dotyczących likwidacji Spółdzielni "U." nie miałyby zresztą problemów z identyfikacją powoda nawet w sytuacji, gdyby autorka zakwestionowanego artykułu nie wskazała w nim prawdziwego zawodu oraz prawdziwych pierwszych liter imienia i nazwiska.
Apelacja powoda została przez Sąd Apelacyjny oddalona wyrokiem z dnia 7 grudnia 2000 r. Sąd Apelacyjny zaaprobował zarówno ustalenia faktyczne, jak i ocenę prawną sądu pierwszej instancji, podkreślając, że wbrew odmiennym zapatrywaniom powoda wyrażonym w apelacji nie doszło do naruszenia przepisu art. 13 ust. 2 Pr. pras., ponieważ w treści zakwestionowanego artykułu nie zostały zamieszczone informacje pozwalające na identyfikację powoda, co potwierdzili przesłuchani świadkowie wywodzący się z grona osób pełniących określone funkcje publiczne, dające możliwość znajomości wielu osób.
W kasacji od wyroku Sądu Apelacyjnego powód - powołując się na podstawę określoną w art. 3931 pkt 1 k.p.c. - wnosił o jego uchylenie oraz o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego z dnia 5 czerwca 2000 r. w części oddalającej powództwo o zobowiązanie pozwanych do złożenia żądanej treści oświadczenia na pierwszej stronie Gazety i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. W ramach powołanej podstawy kasacyjnej wskazał na naruszenie art. 13 ust. 2 Pr. pras. przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przedstawienie oskarżonego w relacji prasowej o wniesieniu aktu oskarżenia w sposób umożliwiający jego identyfikację przez znajomych nie stanowi naruszenia zakazu przewidzianego w tym przepisie, oraz art. 24 k.c. przez przyjęcie, że relacja prasowa o wniesieniu aktu oskarżenia połączona z opisem wizerunku oskarżonego, który umożliwia jego identyfikację wśród szerokiego kręgu znajomych, nie wymaga zamieszczenia informacji, że zarzuty aktu oskarżenia nie odpowiadają prawdzie, a oskarżony został uniewinniony.


Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 13 ust. 2 Pr. pras., nie wolno publikować w prasie danych osobowych i wizerunku osób, przeciwko którym toczy się postępowanie przygotowawcze lub sądowe, chyba że osoby te wyrażą na to zgodę. Jednakże - jak wynika z art. 13 ust. 3 Pr. pras. - właściwy prokurator lub sąd może zezwolić, ze względu na ważny interes społeczny, na ujawnienie danych osobowych i wizerunku osób, przeciwko którym toczy się postępowanie przygotowawcze lub sądowe. Użyte w powołanym art. 13 ust. 3 określenie sąd oznacza przy tym sąd właściwy do rozpoznania sprawy (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 1990 r., V KZP 30/89, OSNKW 1990, nr 4-6, poz. 11).
Z przytoczonych unormowań wynika, iż ratio legis przepisu art. 13 ust. 2 Pr. pras. jest dążenie do ochrony dóbr osobistych osób, przeciwko którym toczy się postępowanie przygotowawcze lub sądowe, skoro zezwolenie sądu lub prokuratora, udzielone ze względu na ważny interes społeczny, jest tylko wyjątkiem od zasady, że zgoda tych osób jest warunkiem publikacji ich danych osobowych i wizerunku.
Podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 13 ust. 2 Pr. pras. wymaga wyjaśnienia znaczenia użytego w tym przepisie pojęcia dane osobowe; wizerunek skarżącego nie został bowiem w zakwestionowanym materiale prasowym zamieszczony. Skarżący posługuje się w kasacji pojęciem wizerunku w znaczeniu przenośnym tego wyrazu, jednak w brzmieniu art. 13 ust. 2 Pr. pras. przez pojęcie wizerunku należy rozumieć wyłącznie podobiznę bez względu na technikę jej wykonania. Przez dane osobowe, o których mowa w tym przepisie(art. 13 ust. 2 Pr. Pras), należy natomiast rozumieć wszelkie informacje pozwalające na identyfikację osoby chronionej. Należą do nich nie tylko informacje o imieniu i nazwisku, dacie i miejscu urodzenia czy miejscu zamieszkania, lecz także inne informacje dotyczące np. stosunków rodzinnych, wykonywanego zawodu czy miejsca pracy, które umożliwiają identyfikację osoby w danym środowisku. Trzeba podkreślić, że chodzi o identyfikację osoby chronionej przez jej towarzyskie czy zawodowe otoczenie, nie zaś - jak przyjął Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku - przez osoby pełniące funkcje publiczne, dające możliwość znajomości wielu osób (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1990 r., I CR 575/90, OSP 1992, nr 10, poz. 214). Zakaz publikacji w prasie tak rozumianych danych osobowych osób, przeciwko którym toczy się postępowanie sądowe, obowiązuje bez względu na jawność rozprawy. Bez znaczenia dla oceny czy doszło do naruszenia tego zakazu pozostawać musi zatem okoliczność, że osoby zainteresowane mogłyby powziąć wiadomość o toczącym się postępowaniu i zarzutach objętych aktem oskarżenia z przebiegu jawnej rozprawy. O tym czy dane osobowe oskarżonego powinny być podane do wiadomości publicznej decydować może bowiem wyłącznie sąd.
Rację ma zatem skarżący zarzucając, iż Sąd Apelacyjny dokonał błędnej wykładni pojęcia dane osobowe, o których mowa w art. 13 ust. 2 Pr. pras., skoro zaaprobował pogląd, że przepis ten zakazuje jedynie publikacji imienia i nazwiska oskarżonego, a nie jakichkolwiek informacji pozwalających na jego identyfikację. Poza tym Sąd ten błędnie przyjął, że w powołanym przepisie chodzi o identyfikację oskarżonego przez osoby pełniące w danym środowisku funkcje publiczne, nie zaś przez jego otoczenie, w tym znajomych z kręgów towarzyskich, środowisko miejscowych prawników czy osoby zorientowane w sprawach likwidowanej Spółdzielni "U.".
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, postanawiając o kosztach postępowania kasacyjnego po myśli art. 108 § 2 w związku z art. 39319 k.p.c.