>Orzecznictwo>Sądownictwo powszechne >

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 20 maja 2008 r.

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na rozprawie w dniu 20 maja 2008 r., w sprawie Jerzego N. oskarżonego z art. 231 § 1 w zb. z art. 266 § 2 k.k. w zb. z art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.) w zw. z art. 11 § 2 k.k., kasacji wniesionej na niekorzyść przez Prokuratora Okręgowego od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 27 listopada 2007 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego z dnia 16 lipca 2007 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok
2) przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Uzasadnienie:

Jerzy N. został oskarżony o to, że w dniu 4 października 2004 r., jako funkcjonariusz sekcji kryminalnej miejscowej Komendy Powiatowej Policji, prowadząc śledztwo nie dopełnił obowiązku, w ten sposób, że ujawnił telefonicznie nieuprawnionej osobie dane osobowe Wioletty Z., w postaci jej imienia i nazwiska oraz informacje zawarte w protokołach przesłuchania Leszka Z. i Wioletty Z. z dnia 29 września 2004 r., dotyczące kradzieży samochodu marki BMW X-5, roweru marki BMW w tym jego numeru seryjnego oraz dokumentów, telefonu komórkowego, karty bankomatowej i innych przedmiotów, narażając tym samym na szkodę prawnie chroniony interes Leszka Z. i Wioletty Z., tj. o popełnienie przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 266 § 2 k.k. i art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych w zw. z art. 11 § 2 k.k.
Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 16 lipca 2007 r. oskarżony Jerzy N. został uniewinniony od popełnienia zarzucanego mu czynu.
Powyższy wyrok zaskarżył, na niekorzyść oskarżonego, prokurator. Wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Wyrokiem z dnia 27 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy utrzymał zaskarżony wyrok w mocy, uznając apelację prokuratora za oczywiście bezzasadną.
Od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kasację wywiódł Prokurator Okręgowy.
Zarzucił w niej: "rażące naruszenie prawa, które mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj. art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. polegające na nierozważeniu i nieustosunkowaniu się w uzasadnieniu orzeczenia do wszystkich zarzutów wskazanych w środku odwoławczym, a w szczególności zarzutu nierozważenia winy nieumyślnej w zachowaniu oskarżonego pod kątem możliwości wyczerpania znamion przestępstwa określonego w art. 51 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych i w konsekwencji utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku".
Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.


Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja zasługuje na uwzględnienie.
Skarżący podnosi w kasacji zarzut rażącego naruszenia art. 457 § 3 k.p.k. i art. 433 § 2 k.p.k. polegający na nierozważeniu i nieustosunkowaniu się w uzasadnieniu orzeczenia do wszystkich zarzutów wskazanych w środku odwoławczym. Prokurator w apelacji od wyroku I instancji podniósł zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, polegający na niesłusznym przyjęciu, że oskarżony przekazując osobie nieuprawnionej informacje o danych osobowych pokrzywdzonego nie chciał i nie godził się na realizowanie znamion przestępstwa, nie naruszył reguł ostrożności co do operowania informacjami podlegającymi ochronie oraz nie mógł przewidzieć, że osoba, której przekazywał informacje nie była osobą nieuprawnioną do uzyskania przedmiotowych informacji, co skutkowało uniewinnieniem Jerzego N. od zarzutu popełnienia czynu z art. 231 § 1 k.k. w zbiegu z art. 266 § 2 k.k. i art. 51 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych w zw. z art. 11 § 2 k.k., w sytuacji gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy dawał w ocenie skarżącego podstawę przynajmniej do przypisania oskarżonemu przestępstwa nieumyślnego. W uzasadnieniu apelacji prokurator wskazał ponadto, że sąd pierwszej instancji wadliwie uznał, iż czyn oskarżonego nie wyrządził pokrzywdzonym istotnej szkody, w rozumieniu art. 231 § 3 k.k. oraz że należy rozważyć ewentualną odpowiedzialność oskarżonego za popełnienie przestępstwa określonego w art. 51 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych.
Wskazać trzeba, że przy tak sformułowanych zarzutach apelacyjnych, sąd odwoławczy, przed utrzymaniem w mocy wyroku uniewinniającego, miał obowiązek wnikliwie rozważyć prawidłowość przyjęcia przez sąd pierwszej instancji, że oskarżonemu nie można przypisać winy umyślnej ani nieumyślnej, jak również, że jego zachowanie nie wyrządziło pokrzywdzonym istotnej szkody oraz czy w granicach zdarzenia faktycznego objętego zarzutem, nie można dokonać subsumcji czynu objętego skargą oskarżyciela pod inny przepis ustawy karnej (np. art. 51 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych).
Analiza pisemnego uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego prowadzi do wniosku, że sąd II instancji z tego obowiązku się nie wywiązał.
Sąd odwoławczy nie odniósł się w żaden sposób co do zasadności zarzutu postawionego w uzasadnieniu apelacji, dotyczącego niewłaściwego przyjęcia przez sąd I instancji braku naruszenia przez Jerzego N. reguł ostrożności wymaganych w ustalonych okolicznościach, co w przypadku uwzględnienia tego zarzutu przez sąd odwoławczy, nakazywałoby rozważyć odpowiedzialność karną oskarżonego za przestępstwo z art. 231 § 3 k.k. oraz z art. 51 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych. Prokurator w uzasadnieniu apelacji wskazywał, iż sąd I instancji przyjmując brak naruszenia przez oskarżonego reguł ostrożności wymaganych w danych okolicznościach, nie uwzględnił w sposób należyty tak istotnych okoliczności jak te, iż oskarżony znał treść wytycznych Komendanta Wojewódzkiego z 1 października 2002 r. oraz że prowadził rozmowę telefoniczną na linii cywilnej. Sąd odwoławczy w pisemnym uzasadnieniu wyroku w żaden sposób nie odniósł się do tak sformułowanego zarzutu prokuratora, co stanowi rażące naruszenie art. 457 § 3 k.p.k. Naruszenie tego przepisu mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, skoro w przypadku uwzględnienia tego zarzutu, jak słusznie twierdził prokurator, należałoby zastanowić się, czy zachowanie oskarżonego wypełniło znamiona przestępstw określonych w art. 231 § 3 k.k. oraz w art. 51 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych. Wprawdzie sąd odwoławczy rozważał czy zachowanie oskarżonego wyczerpało zespół znamion przestępstwa z art. 231 § 3 k.k., jednak czynił to badając jedynie, czy oskarżony swoim zachowaniem wyrządził pokrzywdzonym istotną szkodę, nie oceniając natomiast tego, czy zachowanie oskarżonego naruszyło reguły ostrożności wymagane w operowaniu danymi chronionymi prawnie.
Jeśli chodzi zaś o sposób rozważenia przez sąd odwoławczy zarzutu prokuratora o niezasadnym przyjęciu przez sąd I instancji braku wyrządzenia przez oskarżonego istotnej szkody, to zarzut ten nie został przez sąd odwoławczy oceniony w sposób należyty. Sąd odwoławczy stwierdził, że istotna szkoda w rozumieniu art. 231 § 3 k.k. nie ogranicza się tylko do szkody materialnej i jest pojęciem szerszym, i o tym na ile jest to szkoda istotna w konkretnych okolicznościach, mogą również decydować dodatkowe względy, stanowiące znaczną dolegliwość dla strony pokrzywdzonej. Oceniając zasadność zarzutu prokuratora, twierdzącego, że szkoda wyrządzona czynem oskarżonego była istotna, sąd II instancji odwołał się do zeznań pokrzywdzonych Leszka Z. i Wioletty Z. złożonych w toku postępowania sądowego, pominął natomiast wcześniejsze zeznania tychże pokrzywdzonych, z których wynika, że wkrótce po tym jak zażądano od nich okupu, obawiali się oni, iż któryś z policjantów z komisariatu współpracował z osobami żądającymi okupu. Wskazać trzeba, że dla oceny czy wyrządzona szkoda była istotna, ważne jest to, czy szkoda stanowiła znaczną dolegliwość dla strony pokrzywdzonej w momencie jej wyrządzenia, a nie po upływie znacznego czasu od chwili jej powstania. Zatem w rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie dla oceny "istotności" szkody, mają również wcześniejsze zeznania pokrzywdzonych, zupełnie pominięte przez sąd odwoławczy.
Jak zostało już wcześniej wskazane, sąd odwoławczy w pisemnym uzasadnieniu wyroku nie ocenił zasadności zarzutu, podważającego trafność ustalenia sądu I instancji, że zachowanie oskarżonego nie naruszyło reguł ostrożności wymaganych w operowaniu danymi chronionymi prawnie, a to w przypadku uwzględnienia tego zarzutu, nawet gdyby przyjąć, że oskarżony swoim zachowaniem nie wyrządził istotnej szkody w rozumieniu art. 231 § 3 k.k., nakazywało rozważyć kwestię odpowiedzialności karnej oskarżonego za przestępstwo określone w art. 51 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych. Tej kwestii w uzasadnieniu wyroku sąd odwoławczy w ogóle nie poruszył, a przecież przed utrzymaniem w mocy wyroku uniewinniającego, sąd II instancji, przy tak sformułowanych zarzutach apelacyjnych, był zobowiązany do rozważenia, czy w granicach zdarzenia faktycznego objętego zarzutem, nie można dokonać subsumcji czynu objętego skargą oskarżyciela pod inny przepis ustawy karnej, niewskazany przez oskarżyciela w akcie oskarżenia.
Nieodniesienie się przez sąd odwoławczy w uzasadnieniu wyroku do zarzutów prokuratora podniesionych w apelacji, prowadzi do wniosku, że kontrola instancyjna przebiegła w sposób nieprawidłowy, nie obejmując swym zakresem wszystkich zgłoszonych przez prokuratora zarzutów. Zgodzić się trzeba z autorem kasacji, że to analiza uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego jest jedyną drogą do wykazania, że postępowanie odwoławcze przeprowadzono zgodnie z art. 433 § 2 k.p.k. Powyższe uchybienie, jak zostało wyżej wskazane, mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, skoro sąd odwoławczy nie rozważał w ogóle kwestii nieumyślności w działaniu oskarżonego; nienależycie ocenił zarzut prokuratora twierdzącego, że szkoda wyrządzona przez oskarżonego była istotna; pominął zupełnie, mimo tak sformułowanego zarzutu apelacyjnego, rozważania nad przyjęciem ewentualnej odpowiedzialności oskarżonego za popełnienie przestępstwa określonego w art. 51 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych.
Stwierdzenie rażącego naruszenia przez sąd okręgowy przepisów art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k. oraz możliwego wpływu powyższego uchybienia na treść orzeczenia, obligowało Sąd Najwyższy do uwzględnienia kasacji prokuratora, uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Okręgowy powinien rozważyć wszystkie zarzuty i wnioski zawarte w apelacji (również te podniesione w jej uzasadnieniu), w tym w szczególności winien ocenić zasadność zarzutu podważającego prawidłowość ustalenia przez sąd pierwszej instancji tego, że oskarżony Jerzy N. nie naruszył reguł ostrożności wymaganych w operowaniu informacjami chronionymi prawnie, w kontekście wytycznych Komendanta Wojewódzkiego z 1 października 2002 r. oraz tego, że oskarżony prowadził rozmowę telefoniczną na linii cywilnej. W przypadku gdyby sąd drugiej instancji po rozważeniu zarzutów apelacji doszedł do wniosku, iż zachowanie Jerzego N. stanowiło naruszenie reguł ostrożności wymaganych w danych okolicznościach, winien zastanowić się, czy szkoda wyrządzona przez oskarżonego była istotna (mając na uwadze treść wszystkich zeznań pokrzywdzonych), jak również powinien się zastanowić, czy zachowanie oskarżonego wypełniło znamiona przestępstwa określonego w art. 51 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, ze względu na to, iż oskarżony ujawnił dane osobowe tylko jednej osobie nieuprawnionej. Przy rozważaniu tej ostatniej kwestii, sąd odwoławczy winien zwrócić uwagę na pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2007 r., IV KK 376/07, LEX 351219, jak również na odmienne stanowisko wyrażone w tej mierze w piśmiennictwie m.in. przez W. Kuleszę, Ochrona danych osobowych a nowa kodyfikacja prawa karnego w Polsce, [w:] Ochrona danych osobowych (zbiór referatów wygłoszonych na poświęconej problematyce ochrony danych osobowych konferencji naukowej w dniach 27-28 lutego 1998 r.), red. M. Wyrzykowski, Warszawa 1999.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.