>Orzecznictwo>NSA>2009 >

II SA/Wa 350/08 → I OSK 1115/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 30 lipca 2009 r.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 350/08 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych

1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania;
2. zasądza od Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na rzecz J. W. kwotę […] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 350/08 oddalił skargę J. W. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujące okoliczności faktyczne i ocenę prawną sprawy:
W dniu [...] lutego 2006 r. Straż Miejska w Katowicach skierowała do Urzędu Skarbowego w Rudzie Śląskiej tytuł wykonawczy z [...] stycznia 2006 r. wystawiony wobec J. W. jako dłużnika, celem wyegzekwowania nieuregulowanego mandatu karnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Rudzie Śląskiej wystosował w dniu [...] stycznia 2007 r. do [...] Banku [...] S.A. z siedzibą w K. (zwanego dalej również "bankiem") zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z prowadzonego przez bank rachunku osobistego skarżącej z wezwaniem, aby bez zgody Urzędu Skarbowego bank nie dokonywał wypłat z tego rachunku, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę temu organowi. Powyższe zawiadomienie zostało również doręczone dorosłemu domownikowi w miejscu zamieszkania skarżącej w dniu [...] stycznia 2007r. Wskazano, iż wyboru banku, do którego zostało skierowane zawiadomienie, dokonano na podstawie intuicji i doświadczenia pracowników Urzędu Skarbowego, wcześniej bowiem nie występowano o udzielenie informacji, czy ten bank prowadzi rachunek skarżącej.
W dniu [...] stycznia 2007 r. bank zawiadomił Urząd Skarbowy w Rudzie Śląskiej o braku środków na rachunkach skarżącej, co stanowi przeszkodę w realizacji zajęcia rachunku.
W dniu [...] lutego 2007 r. H. W. - ojciec skarżącej uregulował należną kwotę, którą Urząd Skarbowy w dniu [...] lutego 2007 r. przekazał wierzycielowi oraz zawiadomił bank o uchyleniu zajęcia.
W dniu [...] marca 2007 r. H. W. jako pełnomocnik J. W. wniósł do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wniosek o przeprowadzenie z urzędu kontroli administratora danych, czyli [...] Banku [...] S.A. Centrum Obsługi Klienta w K., w związku z naruszeniem przepisów o ochronie danych osobowych: J. W. oraz pośrednio danych rodziców skarżącej, tj. H. W. i J. W.-W. . Wnioskodawca wniósł o:
1) zakazanie bankowi wykonywania bezprawnego zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego na podstawie zawiadomienia wystawionego przez osobę fizyczną działającą pozornie jak komornik skarbowy i która dane o posiadaniu rachunku uzyskała niezgodnie z prawem,
2) usunięcie danych osobowych, które zostały udostępnione bliżej nieokreślonemu kręgowi osób z wszelkich urządzeń, nośników oraz systemów informatycznych służących do przetwarzania danych,
3) nakazanie bankowi nieudostępniania danych osobowych podmiotom nieupoważnionym,
4) wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przeciwko odpowiedzialnemu pracownikowi banku,
5) skierowanie zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa w przypadku stwierdzenia, że działanie lub zaniechanie kierownika jednostki organizacyjnej, jej pracownika lub innej osoby fizycznej będącej administratorem danych, wyczerpuje znamiona przestępstwa.
W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącej podniósł, iż ustalenie przez organ egzekucyjny oddziału banku, w którym skarżąca posiadała konto osobiste, miało charakter bezprawny i zostało dokonane w zmowie z pracownikiem banku.
Generalny Inspektor Danych Osobowych, po uzyskaniu wyjaśnień od [...] Banku [...] S.A. oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w Rudzie Śląskiej, decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. [...] odmówił uwzględnienia wniosku. Organ uznał bowiem, że przetwarzanie danych osobowych skarżącej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz bank, w którym skarżąca posiadała rachunek, było związane z realizacją obowiązków wynikających z ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), co zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.) jest jedną z przesłanek przetwarzania danych osobowych bez zgody osoby, której dane dotyczą. Natomiast przetwarzanie przez bank danych osobowych H. W. związane było ze złożonymi przez niego reklamacjami jako pełnomocnika J. W. Co do żądania zastosowania sankcji dyscyplinarnych w stosunku do pracownika banku odpowiedzialnego za uchybienia w przetwarzaniu danych osobowych Generalny Inspektor wyjaśnił, że ustawa o ochronie danych osobowych nie daje mu możliwości wydawania decyzji administracyjnych nakładających karę na osobę, która dopuściła się naruszenia przepisów ustawy. ani też kierowania do organów ścigania zawiadomienia. Zasadność zaś skierowania zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa należy do autonomicznej kompetencji organu i realizowana jest z urzędu, a nie na wniosek strony. W niniejszej sprawie organ nie dopatrzył się bezprawności przetwarzania danych osobowych ani skarżącej, ani też jej pełnomocnika.
H. W. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając naruszenie art. 7, art. 8, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., art. 23 ust. 1 pkt 2, art. 7 pkt 2, art. 49 ust. 1, art. 18 ust. 1 pkt 6, art. 5 ustawy o ochronie danych osobowych, art. 7 Konstytucji RP oraz art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Wnioskodawca zarzucił, że organ egzekucyjny nie miał podstaw do zwrócenia się do banku o informacje, ponieważ stały temu na przeszkodzie art. 5 ustawy o ochronie danych osobowych oraz art. 105 ust. 1 Prawa bankowego. Przepisy Prawa bankowego gwarantują poufność osobistego rachunku bankowego oraz zachowanie tajemnicy bankowej, a organ zastosował metodę operacyjną identyfikacji rachunku bankowego nieznaną prawu. Komornik skarbowy nie znajduje się w katalogu podmiotów uprawnionych do dostępu do tajemnicy bankowej. Organ egzekucyjny może realizować tylko te uprawnienia i wypełniać te obowiązki, które przyznaje mu konkretny przepis prawa. Tymczasem organ egzekucyjny nie zwrócił się do zobowiązanej J. W. o udzielenie informacji o rachunku. Organ nie mógł zastosować innej metody identyfikacji rachunku bankowego. Metoda poszukiwania przez organ egzekucyjny banku, w którym znajduje się rachunek podlegający zajęciu, oparta na intuicji, jest sprzeczna z prawem.
Generalny Inspektor Danych Osobowych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] listopada 2007 r. nie znajdując podstaw do uwzględnienia podniesionych zarzutów. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podtrzymał stanowisko, iż zasadnym było uznanie, że przetwarzanie danych osobowych skarżącej odbywało się na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych, który dopuszcza przetwarzanie danych osobowych, gdy jest to niezbędne dla realizacji uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa. W rozpatrywanej zaś sprawie realizacja obowiązków wynikała z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W niniejszej sprawie nie miały zastosowania przepisy art. 104 ust. 1 i art. 105 ust. 1 ustawy w związku z art. 5 ustawy o ochronie danych osobowych, lecz przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ podtrzymał również ocenę, iż w zakresie przetwarzania danych osobowych H. W. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz bank nie doszło do naruszenia prawa. Organ stwierdził ponadto, iż brak jest podstaw do kwestionowania ustaleń Naczelnika Urzędu Skarbowego w zakresie źródła informacji o rachunku bankowym skarżącej.
Na powyższą decyzję ostateczną J. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie art. 7, art. 8, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., art. 23 ust. 1 pkt 2, art. 7 pkt 2, art. 49 ust. 1, art. 18 ust. 1 pkt 6, art. 5 ustawy o ochronie danych osobowych, art. 7 Konstytucji RP oraz art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Skarżąca wniosła o stwierdzenie przez Sąd, że przetwarzanie danych osobowych było niedopuszczalne, wskutek czego doszło do wykonania nielegalnej operacji na danych osobowych, a w konsekwencji do naruszenia tajemnicy bankowej. Na tej podstawie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania
Skarżąca podniosła, że uprawnienia organu mające na celu zlokalizowanie rachunku bankowego nie służącego wykonywaniu działalności gospodarczej ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uregulowała w dwóch przepisach: art. 36 poprzez żądanie informacji i wyjaśnień w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji i w art. 67a § 2, zgodnie z którym zobowiązany udziela organowi egzekucyjnemu wszelkich wyjaśnień potrzebnych do dochodzenia należności pieniężnej. W tej sytuacji sposób ustalenia przez pracownika urzędu skarbowego właściwego banku, który prowadził jej rachunek, które - jak twierdzi organ - było oparte na intuicji, jest sprzeczne z prawem, gdyż w rzeczywistości informację o rachunku pracownik ten mógł otrzymać podczas nieformalnego kontaktu z pracownikiem banku. Organ egzekucyjny nie mógł zwrócić się do banku o informacje w trybie art. 36 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ponieważ stała temu na przeszkodzie regulacja zawarta w art. 5 ustawy o ochronie danych osobowych i art. 105 ust. 1 Prawa bankowego. Skoro więc organ prowadzący egzekucję nie wykorzystał możliwości żądania informacji i wyjaśnień od zobowiązanej na zasadzie art. 67a § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to nie mógł zastosować innej metody identyfikacji rachunku bankowego.
W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 350/08 skargę J. W. oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) powoływanej dalej jako "P.p.s.a.".
W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że nie doszło do uchybienia przepisom prawa przy przetwarzaniu danych osobowych skarżącej. Sąd wskazał, że art. 23 ustawy o ochronie danych osobowych pozwala na przetwarzanie danych osobowych, zarówno za zgodą osoby, jak też i bez jej zgody, gdy jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa.
Do przetwarzania danych osobowych J. W. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz bank doszło w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 80 § 1 tej ustawy, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu z rachunku bankowego zobowiązanego wierzytelności pieniężnej do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wypłaty.
W przedmiotowej sprawie Urząd Skarbowy w Rudzie Śląskiej skierował do [...] Banku [...] S.A. zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego skarżącej z wezwaniem zgodnym z treścią art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wybór banku, do którego skierowano zawiadomienie, został dokonany z uwagi na wysokie prawdopodobieństwo posiadania przez skarżącą rachunku w tym banku, ponieważ ma on znaczną liczbę oddziałów w mieście, przy czym odbyło się to bez wcześniejszego uzgadniania z bankiem, czy skarżąca rzeczywiście zawarła z nim umowę o prowadzenie rachunku. Z dodatkowych wyjaśnień banku i Naczelnika Urzędu Skarbowego wynika, że bank przetwarzał dane osobowe skarżącej na podstawie umowy o prowadzenie rachunku bankowego, natomiast Naczelnik Urzędu Skarbowego - na podstawie skierowanego przez straż miejską tytułu wykonawczego.
Doręczenie zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego rodziło po stronie banku obowiązek zastosowania się do tego wezwania. W związku z tym bank poinformował Urząd Skarbowy o braku środków na rachunku J. W., zatem przetwarzanie danych osobowych skarżącej dotyczyło ściśle postępowania egzekucyjnego zainicjowanego przez Urząd Skarbowy. Do obowiązków naczelnika urzędu skarbowego, który wbrew twierdzeniom skarżącej jest nie tylko organem podatkowym, ale również egzekucyjnym, zgodnie z treścią art. 10 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, należy doprowadzenie do wykonania obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej, w tym grzywien (art. 1 pkt 2 w zw. z art. 2 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz w zw. z art. 100 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia). Wobec powyższego, w ocenie Sądu, nie doszło do uchybień w zakresie przetwarzania danych skarżącej. Spełniona została przesłanka z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych pozwalająca na przetwarzanie danych osobowych J. W., było to bowiem związane z koniecznością wyegzekwowania należności pieniężnej nałożonej przez uprawniony podmiot, czyli spełnieniem obowiązku wynikającego z przepisu prawa.
Odnosząc się do kwestii związanych z zagwarantowaniem niezbędnej ochrony interesów osoby, której dane są przetwarzane, Sąd wskazał, że skierowanie zawiadomienia do banku wybranego na podstawie doświadczenia i intuicji pracownika urzędu skarbowego nie jest niezgodne z prawem. Jakkolwiek zablokowanie rachunku bankowego stanowi ograniczenie w korzystaniu z niego, to ograniczenie interesu skarżącej w tym przypadku związane było z brakiem dobrowolnego uiszczenia nałożonej kary grzywny. Wobec bezskuteczności działań poborcy podatkowego z powodu nieobecności skarżącej i jej domowników w miejscu zamieszkania, organ egzekucyjny zastosował kolejny z możliwych środków w postaci zajęcia rachunku bankowego. Sąd podkreślił, że niemożliwa do zaakceptowania w państwie prawa jest sytuacja, w której nieuregulowanie długu spowodowane jest wyłącznie nieobecnością zobowiązanego w miejscu zamieszkania oraz brakiem informacji co do numeru rachunku bankowego, ewentualnie banku, który taki rachunek prowadzi. Sąd podkreślił przy tym, że nie oceniał winy skarżącej w kwestii dobrowolnego uiszczenia grzywny, jakkolwiek takiego zachowania należałoby oczekiwać po rozsądnie postępującym obywatelu.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazał, że działanie organu egzekucyjnego ukierunkowane na wyegzekwowanie przekazanego tytułu wykonawczego i dokonane na podstawie i w granicach prawa nie uchybiło ani przepisom art. 49 ustawy o ochronie danych osobowych, ani art. 7 Konstytucji RP. Sąd nie podzielił zarzutu, iż przetwarzanie danych osobowych skarżącej przez pracownika urzędu skarbowego było niedopuszczalne, albo że nie był on uprawniony do ich przetwarzania. Pozyskanie danych osobowych J. W. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Rudzie Śląskiej nastąpiło w związku z wykonywaniem obowiązków związanych z prowadzeniem egzekucji należności pieniężnej. Wybór banku, do którego Naczelnik Urzędu Skarbowego skierował zawiadomienie o zajęciu był losowy, gdyż [...] Bank [...] posiada najwięcej oddziałów w miejscowości zamieszkania skarżącej. Prawo nie wskazuje środków, jakimi mogą posługiwać się organy egzekucyjne przy ustalaniu banku prowadzącego rachunek zobowiązanego. Przetwarzania danych osobowych w rozpoznawanej sprawie dokonywano oficjalnymi pismami, nie zaś metodami niezgodnymi lub sprzecznymi z prawem. Bank natomiast ustalając, że dotyczy ono skarżącej, dla której prowadzi rachunek osobisty, poinformował Urząd Skarbowy - zgodnie z treścią art. 80 § 1 zd. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - o braku środków pieniężnych na rachunku. Zatem przetwarzanie danych osobowych nastąpiło w związku z egzekwowaniem należności i przez uprawnionego pracownika Banku.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności ani też art. 1 Protokołu nr 1 do tej Konwencji. Artykuł 8 Konwencji gwarantuje każdemu prawo do poszanowania swojego życia prywatnego, ale ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa jest możliwa w przypadkach przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi między innymi na bezpieczeństwo państwowe, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji "każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego. Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych."
Postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącej zostało wszczęte z uwagi na nałożenie grzywny z tytułu mandatu karnego przez uprawniony podmiot, a więc w celu ochrony porządku i zabezpieczenia uiszczania kar pieniężnych.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przez organ zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, art. 8, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla wydania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, organ dokładnie ustalił stan faktyczny sprawy oraz dokonał prawidłowej analizy całokształtu materiału dowodowego. Nadto słusznie Generalny Inspektor uznał, że w sprawie nie miały zastosowania przepisy ustawy Prawo bankowe, ponieważ ustawa ta nie wyłącza zastosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, która bez pozbawiania ochrony tajemnicy bankowej, zmierza do wyegzekwowania należności pieniężnych.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. W., reprezentowana przez adwokata, wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną.
Wyrok zaskarżono w całości podnosząc następujące zarzuty:
1) naruszenia art. 23 ust. 1 pkt. 2 ustawy o ochronie danych osobowych poprzez uznanie, że organ egzekucyjny był uprawniony do przetwarzania danych, ponieważ było to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa,
2) art. 10 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. przepisu dotyczącego egzekucji z zakresu emerytur, rent i świadczeń alimentacyjnych poprzez zastosowanie go w sprawie egzekucji mandatu karnego,
3) art. 7 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 6 ust. 1 i 2 tej ustawy poprzez uznanie, że doszło do legalnego przetworzenia danych w formie dokonania operacji na danych ekonomicznych skarżącej, a w konsekwencji do zidentyfikowania jej cech ekonomicznych przez organ do tego uprawniony,
4) art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez uznanie, że doszło do legalnego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego,
5) art. 36 i art. 67a § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez uznanie, że nie mają one zastosowania w sprawie,
6) art. 5 ustawy o ochronie danych osobowych oraz art. 104 ust. 1 i art. 105 ust. 1 ustawy Prawo bankowe poprzez ich niezastosowanie.
Zdaniem strony skarżącej, Sąd błędnie przyjął, iż stan faktyczny sprawy jest wyjaśniony i że do tego stanu faktycznego mają zastosowanie wskazane przepisy prawa (błąd subsumcji) oraz że nie mają zastosowania wskazane przez stronę przepisy prawa.
Zarzucono także naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mian.:
1) art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 18 ust. 1 pkt. 6 ustawy o ochronie danych osobowych poprzez przyjęcie, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego zastosowanego przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Tymczasem, zdaniem skarżącej, naruszenie to polegało na nieuwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy w celu stwierdzenia, czy naruszono prawo materialne i czy miało ono wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a.),
2) art. 145 § 1 pkt. 1 lit c P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przepisów prawa przez organ administracji polegającego na nienależytym wyjaśnieniu stanu sprawy. Sąd nie uwzględnił przy ustalaniu stanu faktycznego i prawnego sprawy stanowiska organu odwoławczego zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w odpowiedzi na skargę wyrażając w uzasadnieniu wyroku rozważania i oceny wykraczające poza zakres sprawy, a także rozpoznając skargę z uwzględnieniem innych kryteriów niż kryterium legalności, czym naruszył art. 141 § 4 P.p.s.a.
3) art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), ponieważ rozpoznał skargę z uwzględnieniem innych kryteriów niż kryterium legalności (I FSK 1047/06 wyrok NS2007.02.01 LEX nr 317891).
W uzasadnieniu podniesionych zarzutów pełnomocnik skarżącej wskazał, że Sąd rozpoznając skargę nie odniósł się do zarzutów skarżącej dotyczących sposobu wyboru banku celem zajęcia należności, a tym samym nie wskazał podstawy prawnej uprawnień organu egzekucyjnego co do lokalizacji rachunku bankowego zobowiązanej bez jej wiedzy. Nie wyjaśnił, dlaczego przez okres około roku nie wezwano zobowiązanej do zapłacenia należności pieniężnej, jak również nie wystąpiono do niej z żądaniem informacji i wyjaśnień w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji, stosownie do art. 36 i art. 67a § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przetworzenie (zebranie) danych ekonomicznych zobowiązanej nastąpiło bez podstawy prawnej.
W rozumieniu art. 7 Konstytucji RP, jak również art. 23 ust. 1 pkt. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, takie przetwarzanie danych nie było niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa, gdyż nie było działaniem w granicach i na podstawie prawa. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz Prawo bankowe podają, na jakich warunkach mają być zbierane i przetwarzane dane ekonomiczne dotyczące osoby fizycznej posiadającej rachunek bankowy. W przypadku danych o lokalizacji rachunku bankowego zebranie danych określających cechy ekonomiczne zobowiązanego może odbyć się jedynie w trybie art. 36 i art. 67a § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stanowisko Sądu nie uwzględnia tego, że zbieranie, utrwalanie i przechowywanie danych o zobowiązanym w toku postępowania egzekucyjnego, bez zgody zobowiązanego, może nastąpić jedynie w trybie o jakim mowa w art. 23 ust. 1 pkt. 2 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 5 tej ustawy.
Sąd przyjął, że organ egzekucyjny zastosował kolejny z możliwych środków w postaci zajęcia rachunku bankowego wobec bezskuteczności działań poborcy podatkowego z powodu nieobecności skarżącej i jej domowników w miejscu zamieszkania. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest takich ustaleń dokonanych przez organ administracji publicznej, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie przeprowadził dowodów uzupełniających z dokumentów w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a. z których to ustalenie by wynikało. Powyższe wskazuje na to, że Sąd I instancji błędnie przyjmując, że stan faktyczny sprawy jest wyjaśniony, dokonał błędnej subsumcji.
Zdaniem strony skarżącej, Sąd I instancji z naruszeniem art. 141 § 4 P.p.s.a. odniósł się do kwestii niemających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i wykraczających poza jej zakres, kierując się przy tym względami słusznościowymi akcentując, że w rozpoznawanej sprawie ograniczenie praw płynących z umowy rachunku bankowego związane było z brakiem dobrowolnego uiszczenia grzywny przez skarżącą. Poza zakresem sprawy było formułowanie ocen o winie i o zachowaniu rozsądnie postępującego obywatela. Sąd pomijając istotę sprawy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyraził stanowisko świadczące o zbędności regulacji prawnych dotyczących ochrony tajemnicy bankowej oraz ochrony dóbr osobistych.
Sąd nie dokonał natomiast oceny legalności decyzji organu administracji. Należało uwzględnić, że na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny jest uprawniony do przetwarzania jedynie tych danych, które dotyczą identyfikacji osoby zobowiązanej w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez powołanie się na numer identyfikacyjny (np. Pesel, numer dowodu osobistego). W przypadku mandatu karnego te dane osobowe są udostępnione przez ukaranego podczas procedury nakładania mandatu, czyli za jego zgodą. W tym trybie organ egzekucyjny nie może uzyskać informacji od banku, który nie jest jeszcze uczestnikiem postępowania egzekucyjnego.
W rozpoznawanej sprawie do przetwarzania danych doszło poprzez zebranie (uzyskanie) informacji, na podstawie doświadczenia i intuicji pracownika urzędu skarbowego, o lokalizacji rachunku bankowego poprzez zestawienie danych wynikających z tytułu wykonawczego z danymi uzyskanymi z Banku, kiedy bank potwierdził istnienie rachunku skarżącej.
Zdaniem pełnomocnika skarżącej, Sąd I instancji wadliwie uznał, iż takie przetwarzanie danych nie jest niezgodne z prawem i że wystarczy, że przetworzenia danych dokonano oficjalnymi pismami. Tym samym Sąd ten najistotniejszy element stanu faktycznego pominął w uzasadnieniu wyroku.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Zdaniem organu, bez względu na uzasadnienie zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Analogiczne stanowisko zajął uczestnik postępowania [...] Bank [...] w piśmie stanowiącym odpowiedź na skargę wskazując, iż nie znajduje podstaw pogląd strony skarżącej, jakoby bank nie mógł udzielić organowi egzekucyjnemu informacji o przeszkodzie do zajęcia rachunku bankowego tylko dlatego, że dana osoba fizyczna nie udzieliła na takie działanie zgody.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, co oznacza że rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach określonych w art. 183 § 2 P.p.s.a. W niniejszej sprawie żaden z tych przypadków nie ma miejsca. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny ocenia tylko zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
W skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie powołano obie podstawy kasacyjne określone w art. 174 P.p.s.a, wskazując na naruszenie prawa materialnego jak również na uchybienie przepisom postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy. Wobec tego w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut odnoszący się do uchybień procedury; dopiero bowiem po przesądzeniu, że ustalenia co do stanu faktycznego sprawy przyjęte przez sąd I instancji są prawidłowe, albo że nie zostały skutecznie podważone, można przejść do skontrolowania prawidłowości subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego.
Dokonując oceny zarzutów skargi kasacyjnej pod tym kątem Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ma ona usprawiedliwione podstawy, bowiem za uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd instancji art. 141 § 4 P.p.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wskazać należy, że art. 141 § 4 P.p.s.a. określa wymagania, jakie powinno spełniać uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego. Zgodnie z jego dyspozycją uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku uchybia tym wymogom przez to, że nie uwzględnia podnoszonych przez stronę istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii, co tym samym oznacza, że zaskarżony wyrok narusza art. 141 § 4 P.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wskazać należy, że istotą sprawy rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych było ustalenie, czy w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Rudzie Śląskiej w przedmiocie egzekucji należności z tytułu mandatu karnego wobec skarżącej J. W. doszło do naruszenia zasad i przepisów o ochronie danych osobowych. Jak wynika z treści zaskarżonego wyroku oraz jego uzasadnienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę J. W. podzielił stanowisko Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych o braku naruszeń w zakresie ochrony danych osobowych J. W., na co - w ocenie zarówno organu, jak i Sądu - wskazuje treść art. 23 ust. 1 pkt. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, zgodnie z którym bez zgody osoby, której dane dotyczą, dopuszczalne jest przetwarzanie danych osobowych, jeżeli jest niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikających z przepisów prawa.
W uzasadnieniu przyjętego stanowiska Sąd skoncentrował się na analizie prawnych podstaw działania organu egzekucyjnego i banku, wykazując w stosownym wywodzie, że działający na podstawie art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Naczelnik Urzędu Skarbowego w Rudzie Śląskiej nie naruszył prawa w zakresie ochrony danych osobowych skarżącej, gdyż kierując do banku zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej wykonywał swoje obowiązki wynikające z przepisów prawa.
Pogląd ten, choć rzeczywiście zgodny z brzmieniem art. 23 ust. 1 pkt. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, nie uwzględnia jednak szerszego kontekstu ochrony danych osobowych, którą przewidują przepisy obowiązującego prawa mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, że J. W. zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jak i w skardze na decyzję ostateczną Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych konsekwentnie podnosiła zarzut nieuwzględnienia przez organ zasady wyrażonej w art. 5 ustawy o ochronie danych osobowych, w myśl której jeżeli przepisy odrębnych ustaw przewidują dalej idącą ochronę danych osobowych, niż to wynika z tej ustawy, to stosuje się przepisy tych odrębnych ustaw. Wskazywała iż następstwem uwzględnienia art. 5 ustawy o ochronie danych osobowych jest konieczność zastosowania uregulowań art. 105 Prawa bankowego odnoszących się do ochrony danych objętych tajemnicą bankową, zezwalających na ich udostępnienie tylko wskazanym podmiotom. Wśród nich zaś nie ma organu prowadzącego egzekucję administracyjną w zakresie należności pieniężnych, o jakie chodzi w sprawie.
Do powyższego zarzutu Sąd I instancji w ogóle nie nawiązał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W ten sposób Sąd pominął istotną kwestię zapewnienia ochrony danych osobowych J. W. przy udostępnieniu przez bank organowi egzekucyjnemu informacji o stanie rachunku osobistego skarżącej. Kwestii tej nie wyjaśnia lakoniczne stwierdzenie przez Sąd, że bank był zobligowany do udostępnienia informacji organowi egzekucyjnemu z tego tylko powodu, iż skierowane zostało do niego zawiadomienie o zajęciu wierzytelności. Bez związku z tą kwestią pozostaje stwierdzenie, że obowiązek udostępnienia informacji o rachunku skarżącej wynikał z art. 80 ust. 1 zd. 2-gie Prawa bankowego, gdyż przepis ten określa jedynie moment powstania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz rozciąga skutki zajęcia na kwoty wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.
W tej sytuacji należy uznać, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymagań art. 141 § 4 P.p.s.a., bowiem nie uwzględnia całokształtu okoliczności sprawy pozostawiając poza zakresem rozważań faktycznych i prawnych istotne elementy, jakimi są: przedstawienie zarzutów podniesionych w skardze oraz uzasadnienie prawne rozstrzygnięcia. Przedstawienie zarzutów skargi, o jakim mowa w art. 141 § 4 P.p.s.a., stanowi istotny element opisu stanu sporu, jaki zaistniał pomiędzy stroną postępowania a organem orzekającym w sprawie. Ma ono za zadanie umożliwić stronie, jak również sądowi odwoławczemu sprawdzenie, czy sąd I instancji dokonał wnikliwej i wyczerpującej analizy stanu sprawy i czy podjęte rozstrzygnięcie logicznie i przekonująco umotywował. Tej funkcji uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wskutek pominięcia podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 5 ustawy o ochronie danych osobowych w zw. z art. 105 Prawa bankowego oraz argumentacji przytoczonej na jego poparcie, a także wskutek uchylenia się przez Sąd od oceny prawnej wskazanych naruszeń.
Wykazane uchybienia postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż pominięta w uzasadnieniu wyroku kwestia niewątpliwie rzutowała na ocenę prawną sprawy przez Sąd I instancji; nie doszło bowiem do wyjaśnienia sytuacji prawnej skarżącej w zakresie ochrony jej danych osobowych.
Zbędnie natomiast Sąd formułował oceny wskazujące, iż ograniczenie praw skarżącej z umowy rachunku bankowego należy postrzegać jako konsekwencję nieuiszczenia przez skarżącą dobrowolnie mandatu karnego, jak również powołujące się na zachowania rozsądnie postępującego obywatela. Nie jest to jednak równoznaczne z naruszeniem art. 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, albowiem nie jest to wystarczająca podstawa do stwierdzenia, że zaskarżony wyrok wydany został na podstawie kryteriów pozaprawnych, jak to podniesiono w skardze kasacyjnej. Jak wynika z wywodu uzasadnienia zaskarżonego wyroku rozstrzygnięcie sprawy Sąd I instancji oparł na kryterium legalności, mimo iż - jak zauważono wyżej - za zbędne należy uznać formułowanie w jego uzasadnieniu ocen odnoszących się do zachowania skarżącej.
Co do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. wskazać należy, że przepisy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości formułowania zarzutu kasacyjnego przez niezastosowanie określonej normy prawnej. Podstawy kasacyjne (art. 174 P.p.s.a.) mogą dotyczyć przepisu, który został w sprawie zastosowany; tymczasem w niniejszej sprawie Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. nie zastosował. Oba powyższe zarzuty należy zatem uznać za chybione.
Niemniej uwzględnienie zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. wyczerpuje podstawy kasacyjne niezbędne do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zwalnia to równocześnie Naczelny Sąd Administracyjny od rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszeń prawa materialnego, albowiem ocena naruszenia prawa materialnego możliwa jest wyłącznie na gruncie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego (por. wyroki NSA z dnia 7.02.2006 r. sygn. akt II FSK 1328/05, Lex nr 193314 oraz z dnia 26.01.2009 r. sygn. akt I OSK 174/08, Lex nr 47038).
W tym względzie jedynie należy zwrócić uwagę na tezę zawartą w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2006 r. sygn. akt I OSK 628/05 (Lex nr 198299), iż w przypadku przetwarzania danych osobowych bez zgody osoby, której dane dotyczą, w pierwszej kolejności konieczne jest rozważenie i ustalenie, czy spełniona jest ustawowa przesłanka szczegółowa pozwalająca na przetwarzanie danych bez tej zgody, a następnie ustalenie wszystkich okoliczności koniecznych do wyważenia niezbędnej ochrony interesów osoby, której dane dotyczą oraz interesów administratora danych. Ustalenie, że administrator danych osobowych realizuje cel prawnie usprawiedliwiony, nie może przesądzić o dopuszczalności przetwarzania danych osobowych (udostępnienia tych danych innemu podmiotowi) bez zgody osoby, której dane dotyczą. Konieczne jest dokonanie oceny, czy jest to niezbędne dla realizacji tego celu, a co najważniejsze - dokonanie wyważenia interesów administratora danych oraz osoby, której dane dotyczą przy uwzględnieniu celu ustawy o ochronie danych osobowych, którym jest ochrona prywatności w rozumieniu art. 47 Konstytucji RP.
W niniejszej sprawie istotne znaczenie ma uwzględnienie przepisu art. 5 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 105 Prawa bankowego, gdyż na tym etapie postępowania egzekucyjnego, który dotyczył zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego, zasadnicze znaczenie w zakresie przetwarzania danych osobowych J. W. miały przepisy zapewniające ochronę tajemnicy bankowej. W zakresie danych objętych treścią umowy rachunku bankowego stosowanie art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych było bowiem wyłączone na zasadzie art. 5 tej ustawy, gdyż chodziło o dane chronione przepisami art. 105 Prawa bankowego. W związku z tym art. 23 ust. 1 pkt. 2 ustawy o ochronie danych osobowych nie mógł stanowić podstawy do przetwarzania danych osobowych skarżącej w zakresie wykraczającym poza uzyskane przez organ egzekucyjny dane osobowe ustalone w tytule wykonawczym wystawionym przez Straż Miejską w Rudzie Śląskiej.
Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna posiada usprawiedliwioną podstawę. Z tej przyczyny Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną uwzględnił orzekając jak w sentencji wyroku na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 203 P.p.s.a.